(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi 2008/9989 E. , 2009/400 K.
"İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Tüketici Mahkemesi
Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü. K A R A R Davacı, davalıdan Renault Clio marka aracı 28.02.2007 tarihinde 28.238,80 YTL ye satın aldığını, 26.03.2007 tarihinde ABS, direksiyon ve stop ışığının yanmaya ve arıza uyarısı vermeye başladığını, ayrıca aracın arka kısmından ve sol ön kapısından tıkırtı sesleri geldiğini, aynı gün servise gittiğini, onarım işleri yapılarak 27.03.2007 tarihinde teslim edildiğini, bir gün sonra aynı arızaların ortaya çıktığını, bu kez servisin aracın ABS beynini değiştirerek 13.04.2007 tarihinde teslim ettiğini, birkaç saat sonra aynı arızaların olduğunu, 16.04.2007 tarihli ihtarname ile aracın bedelini istediğini ancak cevap verilmediğini, yaptırdığı tespit sonucu imalat hatası tespit edildiğini ileri sürerek araç bedeli olarak davalıya ödenen 28.238,80 YTL nin ödeme tarihinden itibaren reeskont faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir. Davalı, davanın reddini dilemiştir. Mahkemece; arızaların esasa müessir ayıp olmadığı, davacının araçtan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran nitelikte bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı tarafından temyiz edilmiştir. Davacı, 28.02.2007 tarihinde satın aldığı aracın arızalandığını, yapılan onarım ve parça değişikliğine rağmen imalat hatası olduğu ve arızanın giderilemediğini ileri sürerek, ödediği araç bedelinin iadesini talep etmiş, davalı ise araçta ayıp olmadığını, 4077 sayılı kanunun 13/3.maddesindeki koşulların oluşmadığını, bu nedenlerle davanın reddi gerektiğini savunmuştur. Dava tarihinde yürürlükte bulunan 4822 sayılı yasa ile değişik 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. maddesi hükmü gereğince tüketici satın aldığı malın ayıplı olduğunun 2008/9989-400 anlaşılması halinde satıcıdan, verdiği bedelin iadesini, ayıp nispetinde bedelin tenzilini, ayıbın giderilmesi için gerekli onarımın yapılmasını, son olarak da aracın yenisi ile değiştirilmesini isteyebilir. Aynı Kanunun 13. maddesinin 3. fıkrasında da; “Tüketici onarım hakkını kullanmışsa, ... süresi içerisinde sık arızalanması nedeniyle maldan yararlanamamasının süreklilik arz etmesi veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması veya tamirin mümkün bulunmadığının anlaşılması halinde, 4. maddede yer alan diğer seçimlik haklarını kullanabilir” hükmü bulunmaktadır. Öte yandan, 14.06.2003 gün ve 25138 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ... Belgesi Uygulama Esaslarına Dair Yönetmeliğin 14. maddesinde de, “tüketicinin onarım hakkını kullanılmasına rağmen malın tüketiciye teslim edildiği tarihten itibaren, belirlenen ... süresi içerisinde kalmak kaydıyla bir yıl içerisinde; aynı arızanın ikiden fazla tekrarlanması veya farklı arızaların dörtten fazla meydana gelmesi veya belirlenen ... süresi içerisinde farklı arızaların toplamının 6’dan fazla olması unsurlarının yanı sıra bu arızaların maldan yararlanamamayı sürekli kılması durumunda tüketicinin malın ücretsiz olarak değiştirilmesini talep edebileceği” hükmü mevcuttur. Açıklanan bu Kanun ve Yönetmelik hükümleri ışığında dava konusu olaya bakılacak olursa, davacı 4077 sayılı kanunun 4.maddesine göre onarım hakkını kullandığına ve seçimlik hakkını bu şekilde tükettiğine göre sonradan arac bedelinin iadesine yönelik bir diğer seçimlik hakkını kullanamaz. Olayda, 4077 sayılı kanunun 13/3. ve ... Belgesi Uygulama Esaslarına Dair Yönetmeliğin 14. maddesindeki koşullar oluşmamıştır. O nedenle mahkeme gerekçesi yerinde değildir. Mahkemece bu gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile reddedilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir. Ne var ki bu yanlışlığın düzeltilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden sonucu itibariyle doğru olan hükmün gerekçesi değiştirilerek onanması HUMK 438/son maddesi gereğidir. SONUÇ: Açıklanan nedenlerle davacı tarafından temyiz edilen ve sonucu itibariyle doğru olan hükmün gerekçesinin değiştirilerek ve düzeltilerek ONANMASINA, 22.1.2009 gününde oyçokluğuyla karar verildi. Uyuşmazlık ayıplı araçta onarım seçimlik hakkını kullanımı halinde diğer hakların tükenip tükenmediğinde yoğunlaşmaktadır. Tüketicinin seçimlik hakkını kullanması sonucu bu hakkı sona ermekte olduğu kabul edilmekte ve onun yerine tercih ettiği hak geçmektedir. Seçimlik hakkını onarım şeklinde kullanan tüketicinin sözleşmeden dönme ya da değişim hakkı oluşup oluşmayacağı tartışılmalı ve seçimlik hakkın hukuki mahiyeti ve özelliği hususu üzerinde durulması gerekmektedir. Seçimlik hakkın hukuki mahiyetini açıklayan muhtelif görüşler bulunmaktadır. Burada TKHK uyarınca seçimlik hakkın bir talep hakkı olduğu ve bu taleplerden herhangi birisini seçmekle satıcının tercih edilen bu hakkı yerine getirmek zorunda olduğu açıkça vurgulanmıştır. Ayrıca bu talep hakkının dava açmadan önce ya da dava açmak suretiyle kullanılabileceği kabul edilmektedir. Tüketicinin bu hakkıyla ilgili olarak Prof. Dr. ...; Tüketici Hukuku adlı eserinde “…tüketicinin seçimlik haklarını ne mahkemenin aracılığına, ne de satıcının onayına gerek olmaksızın, yalnızca kendi iradesiyle kullanması mümkündür. Ancak iradesinin bu yönde tecelli ettiğini, süresi içinde satıcıya bildirmesi gerekmektedir. Bu nedenle tüketicinin seçimlik haklarının tek yanlı ve varması gereken bir irade açıklamasıyla kullanılması gerekmektedir. Tüketici bu haklardan hangisini seçtiğini, bir kez bildirmekle, seçim hakkını kullanmış olur ve artık tercihini değiştiremeze. Çünkü, satıcı kayıtsız şartsız, bildirilen tercihi yerine getirmek zorundadır. Bu nedenle tüketicinin seçim hakkı, bir kez kullanılmakla sona ermekte ve onun yerine tercih ettiği hak geçmektedir. Bu özelliği nedeniyle, tüketicinin seçimlik hakkının yenilik doğrucu (inşai) haklardan olduğunu söyleyebiliriz. BK.nun alıcıya verdiği seçimlik haklarla ilgili olarak, kabul edilen görüşler doğrultusunda, alıcının sahip olduğu seçimlik haklardan sözleşmeden dönme hakkı, bozucu yenilik doğurucu, satım bedelinin indirimini talep hakkı ve malın tamirini isteme hakkı, değiştirici yenilik doğrusu, yenisiyle değiştirilmesini talep hakkı, aynen ifada ısrar edildiğinin gösteren yenilik doğurucu bir haktır.” Görüşündedir. (Prof. Dr. ..., Tüketici Hukuku, 3. baskı, sh.171) Tüketicinin tercih ettiği bu hakkını daha sonra değiştiremeyeceği kabul edilmekle birlikte acaba bu mutlak mıdır? Örneğin, aracının arızası için servise giden tüketici 2008/9989-400 artık onarım hakkını kullandı diye artık aynı arızayla ilgili olarak ya da aynı arızanın da içinde bulunduğu muhtelif arızalarla ilgili olarak Tüketici Yasasındaki diğer haklardan mahrum mu kalacaktır? Kanımızca bu mümkün değildir. Tüketici onarım hakkını kullanıp onarımdan olumlu sonuç alınırsa tüketicinin bundan sonra artık seçimlik diğer haklarını kullanması yasaya ve iyi niyet kurallarına aykırıdır. Tüketici almış olduğu malın ayıplı olması nedeniyle ya da arızası sebebiyle servise başvurduğunda sonuç alamamışsa ne olacaktır. Tüketiciye onarım hakkını kullandığından sözedilerek artık değişim ya da sözleşmenin feshini isteyemeyeceği görüşü yasanın amacına aykırıdır. Nitekim Prof. Dr. ... Zevkliler Tüketicinin Korunması adlı eserinde “Seçimlik Haklar” bahsinde, Alıcı, kural olarak bu haklardan dilediğini kullanabilir, fakat aynı anda birden çok seçeneği kullanması mümkün değildir. Alıcı bu seçimlik haklardan birin kullandıktan sonra artık bundan cayarak öteki seçimlik haklarını kullanmaya yönelemez. Ancak, aşağıda ele alacağımız üzere, bazen olayın özelliklerini, ayıp durumunu, tarafların çıkarlarını göz önünde tutan yargıç, alıcının istediği seçeneğe uygun karar vermek hakkaniyete aykırı olacaksa, diğer seçeneklerden biri doğrultusunda karar verebilir. Bazen de, işin niteliği ve olayın özelliği gereği seçeneklerin birisinden yararlanan alıcı, daha sonra bir başka seçeneğe yönelebilir. Örneğin, aldığı malın arızalı olması durumunda alıcı ücretsiz onarım istemiş, mal üstü üste birkaç kez onarıldığı halde kullanılabilecek duruma getirilmemişse, bu durumda artık alıcının, malın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini ya da sözleşmesinin feshini tercih edebilmesi gerekir. Nitekim Yasanın 13. maddesinin üçüncü fıkrasında bu yargıyı destekleyici bir düzenleme vardır.” Yönünde görüş bildirmiştir. (Prof. Dr. ... Zevkliler-arş. Gör.Murat Aydoğdu, Tüketicinin Korunması Hukuku, 3. baskı, sh. 125-126). Tüketici onarım hakkını kullandığı halde bu onarımdan sonuç alınmamışsa artık tüketicinin “onarım hakkını kullandığından bahisle TKHK.nun 4. maddesindeki diğer haklarından yoksun bırakılmaması gerekir. Kanımızca, Yasa’nın 13. maddesinin üçüncü fıkrasının da onarımdan sonuç alınmasına rağmen sık sık arızalanması nedeniyle maldan yararlanamamanın süreklilik arzetmesi veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması veya tamirinin mümkün bulunmadığının anlaşılması hallerine münhasır olup, onarımdan sonuç alınmadığı hallerinde uygulanabilecek bir hüküm olmadığıdır. Somut olay değerlendirildiğinde; aracın Davacı tarafından 28.2.2007 yılında Davalı şirketten satın alındığı, 26.3.2007 tarihli onarım emri ile aracın 443 km’de seyir halinde ön kapıdan ve arka taraftan ses gelmesi ve ABS ikaz 2008/9989-400 lambasının sabah yanması nedeni ile bakıma alındığı, kapı yarının yapılarak aracın teslim edildiği, 28.3.2007 tarihli onarım emri ile 490 km’de iken aynı sorunlar nedeniyle yeniden servise alındığı, ve aracın ABS beyni ile hidrolik grubunun değiştirilerek 13.4.2007 günü davacıya teslim edildiği, sözü edilen ararcın buna rağmen ABS fren sistemi ikaz ışığının ve stop ikaz ışığının yanarak uyarı verdiği, tespit tarihi itibariyle bu uyarının halen devam ettiği ve kullanma kılavuzunda “ABS fren sistemi ikaz ışığı, ikaz ışığı ve zorunlu ikaz ışığı göstergelerinin açıklanmasında, motor çalıştırıldığında yanıp birkaç ... içerisinde sözedeceğinin aksi halde yetkili servise başvurulması gerektiğinin belirtildiği, böylelikle araçtaki arızanın dava tarihi itibariyle devam etmesi nedeniyle araçtan yararlanamamanın sürekli hale geldiği, sorunun sürüş veya yol şartlarından ya da kullanım hatasından kaynaklanmadığı, birkaç kez onarılmasına rağmen arızanın giderilemediği, böylelikle Tüketici yasası’nın 4. maddesindeki şartların oluştuğu, anlaşıldığından davanın kabulü ile aracın iadesi kaydıyla bedelin ödenmesine karar verilmesi gerekirken, davacının onarım hakkını kullanması nedeniyle “sözleşmenin dönme ile bedelin iadesi” ne yönelik bir diğer seçimlik hakkını kullanamayacağı, davanın bu sebeple reddi gerektiği yönündeki sayın çoğunluğun düşüncesine katılmamaktayım.