6. Hukuk Dairesi 2025/3569 E. , 2026/2340 K.
"İçtihat Metni" MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi (Tük. Mah. Sıf.) SAYISI : 2022/227 E., 2024/250 K.
Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar, davacı vekili ile davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davalıların murisi ... ile davalı yüklenici ... arasında düzenlenen 19.10.1990 tarihli arsa payı devri karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca yükleniciye bırakılan 702 parsel üzerindeki 4 no.lu (yeni numarası 6) dubleks meskenin müvekkili tarafından kaba inşaat hâlinde yükleniciden satın alındığını, ince işlerini yaptırarak konutta fiilen oturduğunu ve 1993 yılından bu yana zilyetliğinin devam ettiğini, davalı arsa sahipleri tarafından Belediyenin imar uygulamaları, imar mevzuatı değişiklikleri ve iskân ruhsatı alınamayışı bahane edilerek tapu devrinin yapılmadığını ileri sürerek 702 parsel üzerindeki 4 no.lu (yeni numarası 6) taşınmazın davalı arsa sahipleri adına olan tapu kaydının iptali ile bu bağımsız bölüme isabet eden arsa payının müvekkili adına tesciline, bunun mümkün olmaması hâlinde ise konut değerinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP 1. Davalılar ..., ... ve ... vekilleri cevap dilekçelerinde; ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17.01.2013 tarihli ve 2009/655 Esas, 2013/33 Karar sayılı kararının somut olay bakımından kesin hüküm oluşturduğunu, öte yandan davacının yüklenici dışında diğer davalılar ile arasında hukukî ilişki bulunmadığını, aynı zamanda davacının talebi yönünden zamanaşımı süresinin dolduğunu, yapının kaçak olduğunu, yüklenicinin edimini ifa etmediğini, temlikin şartlarının oluşmadığını, sözleşmenin geçersiz olduğunu belirterek davanın reddini savunmuşlardır.
2. Davalı ... vekili; davacı tarafından ödenmesi gereken taksitlerin zamanında ödenmediğini, ekonomik zorluk içerisine giren müvekkilin inşaatı yarım vaziyette bıraktığını, dolayısıyla diğer davalılara karşı mükellefiyetlerini yerine getirmediğini beyan ederek davanın reddini savunmuştur.
III. MAHKEME KARARI Mahkemenin 2013/853 Esas, 2014/232 Karar, 13.05.2014 tarihli kararı ile açılan davanın HMK.114/1-İ maddesi hükmü gereğince kesin hüküm bulunmaması dava şartının olmadığından dolayı davanın reddine karar verilmiştir.
IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ 1. Mahkemenin 2013/853 Esas, 2014/232 Karar, 13.05.2014 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesi'nin 2014/17440 Esas, 2015/3196 Karar, 24.03.2015 tarihli kararı ile arsa payı karşılığı inşaat yapım sözleşmesi nedeniyle yüklenicinin temlikine dayalı olarak açılan davalarda yapılan inşaatlar devamlılık gösterdiğinden ve her an inşaatın fiziki oranında değişiklik olabileceğinden bu konuda açılmış iki ayrı davada önceki davanın sonraki dava için kesin hüküm oluşturmayacağı, kaldı ki, iş bu dosyada tapu iptali ve tescil talebi kabul edilmediği takdirde ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/655 Esas, 2013/33 Karar sayılı dosyasından farklı olarak bedel talebi bulunduğu, bu hususta da bir değerlendirme yapılmadığı gerekçesiyle karar bozulmuş, bozma nedenine göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
2. Mahkemenin 2015/503 Esas, 2016/55 Karar, 28.01.2016 tarihli kararı ile önceki gerekçelere ek olarak; inşaatın fiziki seviyesinde önceki davadan bu yana değişme olmadığı, İmar Kanunu'ndaki yükümlülüklerin davalı yüklenici tarafından önceki davadan sonra yerine getirilmediği ve bu konuda tarafların mutabık olduğu, her an inşaatın fiziki oranında değişiklik olabileceğinden önceki davanın bu dava yönünden kesin hüküm oluşturmayacağının kabul edilemeyeceği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.
3. Mahkemenin 2015/503 Esas, 2016/55 Karar, 28.01.2016 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/14-2270 Esas, 2017/1061 Karar, 31.05.2017 tarihli kararı ile mevzuat hükümlerine uygun şekilde kısa karar oluşturulmadığı gerekçesiyle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakkın sıra numarası altında belirtildiği açık, infazda şüphe ve tereddüt uyandırmayacak biçimde, usulün aradığı niteliklere haiz kısa karar ve buna uygun gerekçeli karar kurulması için direnme kararı bozulmuş, bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
4. Mahkemenin 2017/533 Esas, 2017/634 Karar,14.12.2017 tarihli kararı ile önceki direnme gerekçesi tekrar edilerek direnme kararı verilmiştir.
5. Mahkemenin 2017/533 Esas, 2017/634 Karar, 14.12.2017 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2018/(14)7-174 Esas, 2021/1712 Karar, 21.12.2021 tarihli kararı ile arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine dayalı olarak açılan davalarda yüklenicinin ilim ve fenne uygun inşaat yaparak arsa sahibine teslim etme edimini yerine getirip getirmediğinin her davada ayrıca değerlendirilmesi gerektiği, zira bu sözleşmelerde, sözleşmenin geçerli ve ayakta olduğu sürede, edimin konusunu oluşturan inşaatın devamlılık göstermesi nedeniyle inşaat seviyesinin sürekli değişebileceği dikkate alındığında, önceki tarihli davanın konusu ile sonraki dava konusunun aynı olduğunun kabul edilmesinin mümkün olmadığı, dolayısıyla önceki davada verilen hükmün sonraki dava için kesin hüküm oluşturmayacağı, davacının yeni bir dava ile tapu iptali ve tescil istemesinde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığı, bu durumda, mahkemece arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin geçerli ve ayakta olması, edimin konusunu oluşturan inşaatın devamlılık göstermesi göz önüne alınarak işin esasına girilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği, ayrıca davacının önceki davadan farklı olarak tapu iptali ve tescil isteğinin yanında, bunun mümkün olmaması hâlinde taşınmazın rayiç değerinin davalılardan tahsilini talep ettiği, davacının tazminat isteminin dayanağının yüklenicinin adi yazılı sözleşme ile davacıya yaptığı temlik işlemi olduğu, mahkemece bu hususta da bir değerlendirme yapılmadan karar verilmiş olmasının da doğru görülmediği belirtilerek, kararın bozulmasına karar verilmiştir.
6. Mahkemenin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının arsa maliklerine karşı yüklenicinin halefi olarak yüklenicinin hak ve sorumlulukları kapsamında hak sahibi olabileceği, dava dosyasına toplanan tüm delillere göre yüklenicinin imara aykırı yapı yapmak suretiyle arsa maliklerine karşı edimini yerine getirmemiş olduğu, karşı edimin de arsa maliklerince haklı olarak ifasından kaçınılmış olduğu, arsa malikleri adlarına açılan dava yönünden yapılan incelemede davacı ile yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesinde taraf olmadıkları, dolayısıyla davacıya karşı herhangi bir yükümlülükleri bulunmadığı, kat karşılığı inşaat sözleşmesinde yüklenici tarafından edim ayıpsız olarak ifâ edilmemiş olduğundan bu davalılara karşı husumet yöneltilemeyeceği anlaşıldığından arsa maliki davalılar yönünden pasif husumet yokluğu nedeniyle davanın reddine, tapu iptali ve tescil talebinin reddine, davalı ... yönünden yapılan incelemede, davacı ile yapılan adi yazılı taşınmaz satış vaadi sözleşmesinde satıcı/yüklenici sıfatıyla yer aldığı, dosya içerisindeki belgelere göre davacının, davalı yükleniciye karşı ödemelerini yaparak edimini yerine getirmiş olduğu, davalı yüklenicinin davacı tüketiciye karşı edimini yerine getiremediği, bu nedenle davacıdan tahsil ettiği bedelleri iade etmesi gerektiği, aldığı edim karşılığında iskân ruhsatının alınması mümkün olmayacak şekildi ayıplı imalat yaptığı, davacıya karşı sebepsiz zenginleşmiş olduğu, dava tarihi itibarıyla taşınmazın değerinin 49.000,00 TL, arsa payı değerinin 280.830,00 TL olduğu anlaşıldığından ve açıklanan tüm gerekçelerle davacının arsa malikleri adına kayıtlı olan taşınmaz yönünden tapu iptali ve tescil talebinin reddine, terditli talep yönünden davalı ... aleyhine açılan davanın kabulüne, 329.830,00 TL'nin 05.12.2013 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte bu davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacı ile akdedilen sözleşme tarafı olmayan arsa maliki davalılara karşı açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri 1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde;
a. Yüklenicinin arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca 11 adet bağımsız bölümü, arsa sahibi davalılara %100 seviyesinde teslim ederek üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiğini, arsa sahiplerinin yıllardır bu konutları kullandığını, fayda elde ettiğini,
b. Aynı konuda verilmiş bir biri ile çelişen mahkeme kararları bulunduğunu,
c. Dosyadaki cevabi yazı ve bilirkişi raporlarına göre dava konusu yapıların kaçak konuma düşmesinde davalıların kusurlu olduğunun net bir şekilde ortaya çıktığını,
d. Yükleniciye işlemler için vekaletname verilmediğini, bu durumda ilgili ruhsatları alma yükümlülüğünün arsa sahiplerinde olduğunu, bunu da yerine getirmediklerini, kusurlu olduklarını, mahkemenin bu hususu dikkate almadığını,
e. Mahkeme bozmaya uymuş ise de, bozma doğrultusunda işlem yapmadığını, itiraz edilmesine rağmen eksik rapor hükme esas alınarak karar verildiğini,
f. Yeni imar durumuna göre davacının hak sahipliği oranının belirlenmesi gerektiğini, davacının taşınmazı satın aldığı dönemde ruhsat verilemeyeceğine ilişkin bir tespitin de bulunmadığını,
g. İnşaatın başladığı tarihte imar mevzuatına aykırı bir durum olup olmadığının, inşaata başlanılan tarih ile bugünkü mevcut durum arasında farklılık olup olmadığının, farklılık var ise bu farklılığının neden kaynaklandığının ve hangi tarihte bu değişikliğin söz konusu olduğunun ve projenin yasal hale getirilmesi için yapılması gereken hususların neler olduğunun Menteşe Belediye Başkanlığından sorulması suretiyle tespit edilmesi gerekirken, bu hususlar tespit edilmeden eksik inceleme ve araştırma neticesinde hatalı bir karar verildiğini,
h. Taşınmazın değerinin düşük belirlendiğini, ayrıca bilirkişilerce dava konusu taşınmazın arsa değeri ve yapı değeri ayrı olarak hesaplanmış ise de dava konusu taşınmazın bir bütün (arsa payı değeri ve yapı değeri dahil) olarak da değerinin hesaplanması gerektiğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla arsadan pay verilmesi mümkün değilse bu halde dava konusu binanın zemin ile birlikte toplam değerinin rapor tarihine göre hesaplanması ve müvekkili lehine bu bedele hükmedilmesi gerektiğini, denkleştirici adalet ilkesi de dikkate alınmak suretiyle dava konusu binanın zemin ile birlikte toplam güncel rayiç değerinin hesaplanması gerektiğini beyan etmektedir.
2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde;
a. Arsa sahiplerine teslim edilmesi gereken bağımsız bölümlerin tamamının teslim edildiğini,
b. Kendisine ruhsat işlemlerinin takibi için vekaletname verilmediğinin mahkemece de tespit edildiğini, murisin vefatı sonrası ruhsat yenileme işlemlerinin varisleri diğer davalılar tarafından yerine getirilmesi gerektiği sabitken, bu işlemin diğer davalı arsa maliklerince yerine getirilmemesinden tamamen arsa sahiplerinin sorumlu olduğu hususunun yerel mahkemece değerlendirilmediğini,
c. İmar değişikliği ile 703 parselin 24 m²'lik kısmının imar yoluna tecavüzlü olduğunun belirtilmesinde, bu parselin adi kat karşılığı inşaat sözleşmelerine göre davalı müvekkiline bırakılan parsellerden olduğu, belediye ile müvekkili arasındaki terk işleminin yapılabileceği, arsa sahiplerine ait 701 parsel üzerinde yapılan ve arsa sahiplerine teslim edilen konutlara yönelik herhangi bir sorun bulunmadığının mahkemece değerlendirmeye alınmadığını,
d. 17.04.1996 tarihli sözleşmenin 7. maddesine göre ruhsatlarla ilgili keza resmi kurumlarla ilgili tüm işlemlerin yapılmasını arsa sahipleri tarafından yüklenildiğini,
e. Aynı yerdeki taşınmazlara ilişkin açılan davalarda farklı taşınmaz bedellerine hükmedildiğini, işbu dosyada fazla bedele hükmedildiğini,
f. Kendisine verilmiş bir vekaletname bulunmadığını, bu durumun mahkemece incelenmediğini beyan etmektedir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, temliken tescil, mümkün değilse tazminat istemlerine ilişkindir.
1. Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davalı yüklenici ... vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
2. Davacı vekilinin temyiz talepleri yönünden;
Borç hiç veya gereği gibi ifâ edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK.m.112). Borçlu, genel olarak her türlü kusurdan sorumludur. Borçlunun sorumluluğunun kapsamı, işin özel niteliğine göre belirlenir. Alacaklının zararlarının giderilmesinde haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler, kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır.(TBK.m.114).
Borçlunun temerrüdünü düzenleyen Türk Borçlar Kanunu’nun 125/2. fıkrasında ise “Alacaklı, ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini hemen bildirerek, borcun ifâ edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebileceği veya sözleşmeden dönebileceği” hüküm altına alınmıştır. Türk Borçlar Kanunu’nun 125/2. fıkrasında ifade edilen “alacaklının borcun ifâ edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilmesi”aslında alacaklının müspet zarar istemini ifade etmektedir.
Müspet zarardan maksat, satış veya temlik sözleşmenin gereği tam olarak yerine getirilmiş olsaydı, alıcının malvarlığının ulaşacağı değer ile hali hazırdaki değer arasındaki farkı müspet zarar olarak adlandırmak mümkündür.
Kural olarak, “her dava açıldığı tarihteki duruma göre karara bağlanır” Ancak terditli davada belirtilen kuraldan ayrılmak gerekir. Çünkü terditli davada; mahkeme, davacının asli talebinin esastan reddine karar vermedikçe, fer’î talebini inceleyemez ve hükme bağlayamaz (HMK.m.111/2).
Terditli davada davacının asli talebi tapu iptali ve tescildir. Fer’i talebi ise tapunun verilmemesi nedeniyle doğan zararının giderilmesidir. Mahkeme davacının asli talebi olan “tapu isteminin” mümkün olmayacağını nihai kararla tespit etmektedir. Asli talebin reddinden sonra aynı zamanda fer’i talep olan,“zararın giderilmesiyle” ilgili değerlendirmeyi de aynı nihai kararda yaparak şartları varsa tazminata hükmetmelidir.
Davacının asli talebi olan “tapu iptali-tescil” talebi, nihai karar anına kadar kabul edilip edilmeyeceği belli olmadığından, fer’i talep olan “zararın giderilmesinin” talep hakkı da asli talebin reddedildiği an, yani nihai kararın verildiği tarihte doğmaktadır. Mahkemenin tapu isteminin reddine karar verdiği an, davacının zararının doğduğu andır. Bir başka değişle davacının mülkiyet hakkından mahrum kaldığının tespit edildiği andaki taşınmazın faizsiz rayiç değeri davacı/alıcının oluşan zararıdır.
Davacının malik olmaktan mahrum kaldığı taşınmaz nedeniyle gerçek zararının tespitinde; taşınmazın, nihai karar tarihindeki değerinin esas alınması, yukarıda izah edildiği gibi hukuki olduğu gibi enflasyonist dönemlerde alıcının gerçek zararına hükmedebilmek için hakkaniyete de uygundur. Öte yandan, alıcının karar tarihine kadar olan dönem için munzam zarar davası açmasını önleyeceği için usul ekonomisine de uygundur.
Dava konusu taşınmazın tüm bedeli ödenmiş olmasına rağmen tapu intikali yapılmamışsa yukarıda izah edildiği gibi dava konusu taşınmazın nihai karar tarihindeki (veya en yakın tarihteki) rayiç değerine hükmedilecektir. Taşınmazın kararlaştırılan bedelinin bir kısmı ödenmiş geri kalanın tapu devrinde ödeneceği kararlaştırılmışsa; taşınmazın nihai karar tarihindeki rayiç değeri tespit edilerek ve yüz birim kabul edilmek suretiyle ödenen miktarla oran/orantı kurularak bulunacak meblağ alıcının zararı kabul edilerek hüküm altına alınmalıdır.
Somut olayda; davacının tapu iptal ve tescil isteminin yerinde görülmediği, buna karşılık tazminat isteminin dava tarihindeki değere göre hüküm altına alınmış ise de; dava konusu bağımsız bölümün bedelinin yükleniciye ödendiği, yaklaşık 20 yıldır ikamet ettiği anlaşılmakla 1987/2 Esas, 1988/2 Karar, 30.09.1988 tarihli Yargıtay içtihatı birleştirme kararı uyarınca temliken tescil koşulları oluşmasına rağmen, yüklenicinin arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine konu bağımsız bölümü temliken devralan davacının tapuyu talep edebilmesi için yüklenicinin tüm edimlerini yerine getirmesi gerekirken, yüklenici edimlerini yerine getirmediği için davacı tapuyu talep edemez. Taşınmazın tapu kaydı arsa sahibi adına kayıtlı olduğundan ve arsa sahibi yönünden devir koşulları oluşmadığından ifa yerine geçmek üzere tazminata hükmedilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda Dairemizin son dönem istikrar kazanmış içtihatlarına göre karar tarihine en yakın rayiç değerler esas alınıp, dava tarihinden itibaren de faiz uygulanmayarak alacağın hüküm altına alınması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.
Kabule göre de dava konusu bağımsız bölümün müstakil arsa üzerinde villa şeklinde konut olduğu anlaşılmakta olup, bu durumda arsa ve binanın değerinin bir bütün olarak satış sırasında belirlenecek rayiç değerin hesaplanması gerekirken arsa payı ile bina değerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi de doğru görülmemiştir.
VI. KARAR 1. Yukarıda (1) no.lu bentte açıklanan nedenlerle davalı yüklenici vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine,
2. (2) no.lu bentte açıklanan nedenlerle temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan harçların istek halinde davacı ile davalı ...'a iadesine,
Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,
03.06.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.