TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ZABİT KİŞİ BAŞVURUSU (2)
(Başvuru Numarası: 2021/6840)
Karar Tarihi: 16/9/2026
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
İrfan FİDAN
Üyeler
:
Recai AKYEL
Selahaddin MENTEŞ
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör
:
İsmail ŞAHİN
Başvurucu
:
Zabit KİŞİ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, mahpusun telefonla görüşme hakkının sınırlandırılması nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ve haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. Başvurucu, silahlı terör örgütü kurma veya yönetme suçundan hükümözlü olarak Kocaeli 2 No.lu Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır. Başvurucu 12/10/2020 tarihinde erkek kardeşi H.K. adına kayıtlı iki cep telefonu numarasını haftalık telefon görüşmesi hakkı kapsamında dilekçe ile İnfaz Kurumuna bildirmiştir. Buna karşın başvurucu, eşi ve çocuklarıyla telefon görüşmesi yapabilmek amacıyla İnfaz Kurumuna herhangi bir bildirimde bulunmamıştır.
3. Başvurucunun erkek kardeşi H.K. adına kayıtlı hat üzerinden 15/10/2020 tarihinde haftalık telefon görüşmesi yaptığı esnada kendisini tanıtmayan kadın bir kişi ile görüşmeye başladığı İnfaz Kurumu görevlilerince tespit edilmiştir. Bunun üzerine İnfaz Kurumu tarafından başvurucunun telefon görüşmesi sonlandırılmış ve görüşmenin yapıldığı cep telefonu numarası İnfaz Kurumu sisteminden engellenmiştir.
4. Başvurucu; İnfaz Kurumu uygulamasına karşı İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyet yoluyla başvurmuştur. Başvurucu şikâyet dilekçesinde eşi ve çocuklarının yurt dışında bulunduklarını ve yurt dışında resmî merciler tarafından güvenlik gerekçesiyle GSM hattı almalarına izin verilmediğini belirterek kardeşinin adına kayıtlı telefon numarası üzerinden eşi ve çocukları ile görüşme gerçekleştirmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
5. İnfaz Hâkimliğince 10/12/2020 tarihinde başvurucunun şikâyetinin kabulüne karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun telefon ile görüştüğü kişinin sadece kadın olmasının telefon görüşmesinin sonlandırılması için yeterli bir gerekçe oluşturmayacağı, telefon görüşmesi yapılan kişinin mevzuat gereği görüşme yapamayacak kişilerden olduğunun somut olarak belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucunun, eşi ve çocuklarıyla telefonla görüşeceğini İnfaz Kurumuna bildirmediği buna karşın İnfaz Kurumuna verdiği dilekçelerden ve İnfaz Hâkimliğine başvuru dilekçesinden eşi ve çocuklarıyla görüştüğünün anlaşıldığı belirtilerek yapılan müdahalenin ölçülü olmadığı ve aile hayatına saygı ilkesini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.
6. Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık), 29/3/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Telefonla görüşme hakkı" başlıklı 74. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (o) bendi düzenlemesi uyarınca başvurucunun telefonla görüştüğü kişinin kendini tanıtmaması ve cep telefonu numarası sahibi dışında başka kişiler tarafından görüşme sağlandığını belirterek karara itiraz etmiştir. Yönetmelik'in anılan maddesinde "o) Konuşma sırası gelen hükümlünün, kurum içindeki tehlikelilik durumu da dikkate alınarak, gerekli güvenlik önlemleri alınmak suretiyle telefon görüşmesi yapılacak yere getirilerek veya teknik alt yapının kurulu olduğu kurumlarda belirlenen yerde görüştürülür. Hükümlü, öncelikle konuşmasına kendi adını ve soyadını söyleyerek başlar. Görüştüğü karşıdaki kişiye, adını, soyadını ve telefon numarasını tekrar etmesini isteyerek konuşmasına devam eder. Bu işlemin yapılması zorunlu olup, konuşma bittikten sonra, “Telefon Görüşme İstek Formu”nun konuşmanın yapıldığına ilişkin bölümü doldurulur, konuşmayı yapan hükümlü ve görevli memur tarafından imzalanır. Bu formdaki bilgiler, deftere kaydedilmek üzere güvenlik ve gözetim servisine verilir." düzenlemesi mevcuttur.
7. Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Ağır Ceza Mahkemesi) tarafından 24/12/2020 tarihinde itirazın kabulüne ve İnfaz Hâkimliği tarafından verilen kararın kaldırılmasına karar verilmiştir. Kesin olarak verilen kararın gerekçesinde Başsavcılık tarafından yapılan itirazın yerinde görüldüğü belirtilmiştir.
8. Başvurucu, nihai kararı 31/12/2020 tarihinde öğrendikten sonra 20/1/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
9. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
10. Başvurucunun adli yardım talebi bulunmaktadır. Ödeme gücünden yoksun olduğu değerlendirilen başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
11. Başvurucu; İnfaz Kurumu görevlileri tarafından ailesi ile yaptığı telefon görüşmesinin yarıda kesildiğini ve görüştüğü telefon numarasının sistemden çıkarıldığını, bu uygulamaya ilişkin şikâyetinin İnfaz Hâkimliği tarafından kabul edilmesine rağmen itiraz merciinin gerekçesiz bir kararla şikâyetin kabulü kararını kaldırdığını belirterek aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
12. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) tarafından sunulan görüş yazısında, Anayasa Mahkemesinin ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin içtihatlarına yer verilerek değerlendirmelerin olayın somut şartları dikkate alınarak anılan içtihatlar ışığında yapılmasının uygun olacağı ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
13. Başvuru, aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti kapsamında incelenmiştir.
14. Başvurucunun aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetine yönelik müdahalenin 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 66. maddesi ve Yönetmelik'in 74. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarına istinaden gerçekleştirildiği, bu düzenlemelerin kanunla sınırlama şartını karşıladığı sonucuna varılmıştır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Sinan Gül [1. B.] , B. No: 2016/7628 , 27/2/2020, §§ 40-42; Cengiz Eker [1. B.], B. No: 2017/26841 , 2/6/2020, §§ 41-43). Diğer yandan başvuru konusu olayda aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetine yönelik müdahalenin kamu düzeninin ve güvenliğinin sağlanması ile suç işlenmesinin önlenmesi kapsamında telefonla görüşme hakkının sınırlandırılması şeklinde uygulandığı ve meşru amaç taşıma şartını karşıladığı değerlendirilmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Sinan Gül, §§ 43, 44; Cengiz Eker, §§ 44, 45). Bu belirlemenin ardından müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığı yönünden inceleme yapılacaktır.
15. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir ( Ferhat Üstündağ [1. B.] , B. No: 2014/15428 , 17/7/2018, § 45; Abuzer Uzun [2. B.], B. No: 2016/61250 , 13/6/2019, § 38). Ayrıca başvuru konusu olay bakımından müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığı incelenirken yargılama makamlarının kararlarında ortaya konulan gerekçeler değerlendirilmeli ve müdahaleyi doğuran gerekçelerin inandırıcı bir şekilde ortaya konulup konulmadığına ve müdahalenin ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığına bakılmalıdır ( Beşir Doğan [2. B.] , B. No: 2013/2335 , 15/12/2015, § 44; Emre Sönmez [1. B.] , B. No: 2019/890 , 13/1/2022, §§ 44, 45).
16. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 19. maddesi gereğince hükümlü ve tutukluların haberleşme hürriyeti ve aile hayatına saygı hakkının sınırlanması hukuka uygun olarak cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve tutukluların aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır ( Mehmet Zahit Şahin [1. B.], B. No: 2013/4708 , 20/4/2016, § 36). Burada mühim olan ceza infaz kurumunun güvenliğinin sağlanması amacı ile hükümlünün aile hayatına saygı hakkı ve haberleşme hürriyeti arasında adil bir dengenin sağlanmış olmasıdır. Ancak bu dengede özgürlük ve güvenlik ilişkisinde ceza infaz kurumunda bulunmanın sonuçları olarak idarenin müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir ( Mehmet Koray Eryaşa [2. B.] , B. No: 2013/6693 , 16/4/2015, §§ 88, 89; Ahmet Çilgin [1. B.], B. No: 2014/18849 , 11/1/2017, § 32; Rasul Kocatürk [GK], B. No: 2016/8080 , 26/12/2019, § 56).
17. 5275 sayılı Kanun'un 66. maddesinde hükümlülerin telefonla haberleşme hakkı açıkça düzenlenmiş ancak bu hakkın esas ve usullerinin Yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Bir başka ifade ile hükümlülerin telefon ile görüşmesi bir hak olarak tanımlanmakla birlikte kimler ile telefon vasıtasıyla görüşme sağlayabileceğinin ve görüşme şartlarının idarenin takdir yetkisi kapsamında düzenlenmesi hüküm altına alınmıştır. İlgili Yönetmelik'te ise anılan yetki bağlamında yapılan düzenleme ile hükümlü ve tutukluların telefon görüşmelerinin öncelikle kendi adlarını ve soyadlarını söyleyerek başlayacağı ve görüştüğü karşıdaki kişiye adını, soyadını ve telefon numarasını tekrar etmesini isteyerek konuşmasına devam edeceği belirtilmiştir. Ayrıca hükümlülerin telefon görüşme formunda gösterilmemiş olan kişilerle telefon görüşmesi yaptırılmayacağı da düzenleme altına alınmıştır.
18. Somut olayda başvurucunun İnfaz Kurumuna daha önceden bildirdiği erkek kardeşi H.K. adına kayıtlı hat üzerinden kendisini tanıtmayan kadın bir kişi ile görüşmeye başladığının İnfaz Kurumunca tespitinin yapıldığı ve tespitin hemen ardından telefon görüşmesinin sonlandırıldığı anlaşılmaktadır. İnfaz Hâkimliğince başvurucunun telefon ile görüştüğü kişinin sadece kadın olmasının telefon görüşmesinin sonlandırılması için yeterli bir gerekçe oluşturmayacağı, telefon görüşmesi yapılan kişinin mevzuat gereği görüşme yapamayacak kişilerden olduğunun somut olarak belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başsavcılığın anılan karara itirazında ise başvurucunun haftalık telefon görüşmesinde ismini bildirmediği üçüncü kişinin görüşmeye dâhil olmasının Yönetmelik'in 74. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Ağır Ceza Mahkemesi de Başsavcılık tarafından yapılan itirazı yerinde görerek İnfaz Hâkimliğince verilen kararı kaldırmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince başvuruya konu olan eylemin usule uygun olmayan bir yöntem olarak nitelendirilmesinde keyfî bir durumun olmadığı açıktır. Zira somut olayın koşulları dikkate alınarak ve ilgili mevzuat hükümleri yorumlanarak kamu düzeninin ve güvenliğinin sağlanması ile suç işlenmesinin önlenmesi kapsamında telefonla görüşme hakkının sınırlandırıldığı hususunda yapılan yargısal yorumun yargı merciinin takdir yetkisinin sınırları içinde kaldığı kabul edilmelidir.
19. Öte yandan başvurucunun eşi ve çocuklarıyla 5275 sayılı Kanun ve Yönetmelik düzenlemelerinde belirtilen usullere uygun olarak telefon ile görüşme yapabileceği, kapalı ve açık görüş hakkını kullanabileceği, ayrıca mektup, faks gibi yollarla iletişim kurmasının mümkün olduğu gözetildiğinde başvurucunun erkek kardeşi ile haftalık telefon görüşmesi esnasında üçüncü kişinin görüşmeye dâhil olması nedeniyle telefonla görüşmesinin sonlandırılmasının aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetini tamamen ortadan kaldıracak boyutta olmadığı, diğer haberleşme yollarının eşi ve çocukları ile başvurucu arasındaki iletişimin sağlanması açısından yeterli olduğu anlaşılmaktadır.
20. Bu bağlamda ceza infaz kurumunda kalan hükümlülerin haberleşme hürriyetleri kapsamında sayılan telefonla görüşme hakkının, görüşme usul ve esasları yönünden bu konuda idareye tanınan geniş takdir yetkisi de dikkate alındığında sınırlandırılmasının mümkün olduğu söylenebilir. Öte yandan somut olayda hükümözlü olarak İnfaz Kurumunda bulunan başvurucunun eşi ve çocuklarıyla yüz yüze görüşme, mektup ve benzeri yöntemlerle iletişim kuramadığı ya da bu iletişim yollarının yeterli olmadığı yönünde bir iddiasının olmadığı görülmüştür. Anılan durum yukarıdaki açıklamalarla birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetine yapılan müdahalenin demokratik toplum gereklerine uygun ve ölçülü olduğu, aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetine yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.
21. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Aile hayatına saygı hakkının ve haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 16/9/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi