Lexedes Emsal arama Fiyatlandırma Ücretsiz deneyin

İkinci Bölüm 2020/17878 E. K.

AYM 30.06.2026 Yüksek mahkeme
Bu kararla araştırma hazırlayın

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

MURAT MALA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2020/17878)

Karar Tarihi: 30/6/2026

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

​

Başkan

:

Basri BAĞCI

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU

Metin KIRATLI

Raportör

:

Olcay ÖZCAN

Başvurucu

:

Murat MALA

Vekili

:

Av. Neslihan ARICAN

​

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, haksız fiilden kaynaklanan tazminat davasında mal varlığı üzerinde uygulanan ihtiyati haciz nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu yüzbaşı olarak görev yapmaktayken 15 Temmuz darbe girişimine (15 Temmuz darbe girişimine ilişkin arka plan bilgisi için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169 , 20/6/2017) katıldığı gerekçesiyle çeşitli suçlardan yargılanmıştır.

3. Millî Savunma Bakanlığı (Savunma Bakanlığı), gerçekleştirdikleri darbe girişimi sırasında Genelkurmay Başkanlığı ve Savunma Bakanlığı karargâh binalarında neden oldukları 643.425 TL maddi zararın tazmin edilmesi için başvurucunun da aralarında bulunduğu iki yüzden fazla kişiye karşı 7/2/2019 tarihinde dava açmıştır. Ayrıca Savunma Bakanlığı davalıların mal varlığı üzerine ihtiyati haciz konulmasını talep etmiştir.

4. Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi (Hukuk Mahkemesi) 12/2/2019 tarihinde başvurucu ve diğer davalıların menkul ve gayrimenkulleri, üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları, taşıtları ile yardımlaşma sandık ve kurumlarında olan alacakları üzerine dava değeri olan 643.425 TL ile sınırlı olmak üzere ihtiyati haciz konulmasına karar vermiştir. Başvurucu, ortaya çıkan zararda kusuru bulunmadığını ve ceza davasından beraat ettiğini belirterek karara itiraz etmiştir.

5. Hukuk Mahkemesi ihtiyati haciz kararının kanuni şartlarının bulunduğunu, haksız fiilin meydana gelmesi itibarıyla zararın doğduğunu ve alacağın muaccel hâle geldiğini açıklamıştır. Bir hukuk hâkiminin ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararlarıyla bağlı olmadığını kaydeden Hukuk Mahkemesi, beraat hükmü verilmekle birlikte bu kararın henüz kesinleşmediğini belirtmiştir. Başvurucu, karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

6. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesince 20/4/2020 tarihinde başvurucunun istinaf başvurusu esastan kesin olmak üzere reddedilmiştir. Kararda, ihtiyati haczin dayanağı olan 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 257. maddesi ile muaccel alacak kavramına ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur. Bu bağlamda davalılar hakkındaki ceza davasına göre davacının maddi zararının kuvvetle muhtemel olduğu, alacağın rehinle temin edilemediği ve ihtiyati haczin dava değeriyle sınırlı olarak konulduğu belirtilmiştir.

7. Başvurucu, nihai kararı 27/4/2020 tarihinde öğrendikten sonra 30/6/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Başvurucu 11/11/2020 tarihinde ihtiyati haczin kaldırılmasını talep etmiştir. Hukuk Mahkemesi 18/11/2020 tarihinde başvurucunun davaya konu haksız fiile ilişkin ceza yargılamasından beraat ettiğini ve bu kararın istinaf incelemesinden geçtiğini belirterek ihtiyati haczi kaldırmıştır. Başvurucu, söz konusu karara ilişkin olarak Anayasa Mahkemesine bilgi vermiştir.

9. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

10. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

11. Başvurucu; ceza davasında verilen beraat kararının hukuk hâkimini bağlayacağını, bu yöndeki yerleşik uygulamanın yok sayıldığını, kararın bariz takdir hatası ve açık keyfîlik yönünden incelenmesi gerektiğini, ceza mahkemesi kararının hangi hukuki gerekçe ile göz ardı edildiğinin ortaya konulmadığını, yaklaşık ispat şartları oluşmadan karar verildiğini belirterek hukuk devleti ilkesi, masumiyet karinesi ile gerekçeli karar hakkının, adil yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; ihtiyati haczin kalkması nedeniyle başvurunun kötü niyetli kabul edilmesi gerektiği, başvuru yollarının usulüne uygun olarak tüketilmediği ve iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu, öte yandan mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu, meşru bir amaç taşıdığı ve ölçülü olduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı sunduğu cevabında önceki şikâyetlerini tekrar etmiştir.

12. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Başvurucunun ihtiyati haciz kararına ilişkin iddiaları mülkiyet hakkı kapsamında incelenmiştir.

13. 25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanun ile COVID-19 pandemisi nedeniyle yargı alanındaki süreler 13/3/2020 tarihinden 15/6/2020 tarihine kadar durdurulduğundan başvurunun süresinde olduğu anlaşılmıştır.

14. Başvurucuya ait menkul, gayrimenkul ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulması mülkiyet hakkına müdahale teşkil etmektedir. Müdahalenin mülkten yoksun bırakma ile sonuçlanmadığı ve mülkün kullanımının kontrolü veya denetlenmesi amacı taşımadığı anlaşıldığından mülkten barışçıl yararlanma hakkı kapsamında incelenmesi gerekir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. İbrahim Geçer [1. B.], B. No: 2014/19056 , 19/2/2019, § 54).

15. Başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahale 2004 sayılı Kanun'un 257. maddesiyle öngörülmüş olup muhtemel bir alacağın tahsilini sağlamaya yönelik meşru bir amaç taşımaktadır (kanunilik ve meşru amaç yönünden benzer değerlendirmeler için bkz. Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196 , 25/10/2018, § 77). Bu belirlemenin ardından ölçülülük yönünden inceleme yapılacaktır.

16. Ölçülülük ilkesi elverişlilik , gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111 , K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176 , K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13 , K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817 , 19/12/2013, § 38).

17. İhtiyati haciz uygulanmasının kamu yararı amacını gerçekleştirmeye elverişli olduğu kuşkusuzdur. Gereklilik ölçütü yönünden ise öncelikle tazminat davasındaki alacağın teminat altına alınması için borçluya ait mal varlığına haciz konulması bakımından kamu makamlarının belirli bir takdir yetkisinin olduğu kabul edilmelidir. İhtiyati haczin dava konusu miktarla sınırlı olmak üzere tesis edilmesi ve fiilen bir haciz uygulanmayıp şerh düşülmesine karar verilmesi yoluna başvurulduğu gözetildiğinde müdahalenin gerekli olmadığı söylenemeyecektir.

18. Orantılılık yönünden ise öncelikle ihtiyati hacze karşı iddia ve savunmalarını etkin bir biçimde ortaya koyabilme olanağının başvurucuya tanınıp tanınmadığı değerlendirilmelidir. Başvurucu, ihtiyati haczin uygulanması ile ilgili iddialarını itiraz konusu edebilmiş; ret kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurabilmiştir. Başvurucunun yargılama safhasında tüm iddia ve savunmalarını etkin bir biçimde ortaya koyabilme imkânına sahip olduğu anlaşılmıştır. Hukuk yargılamasında ihtiyati haciz kararının ilgili ve yeterli bir gerekçe ile açıklandığı görülmektedir.

19. Anayasa Mahkemesi aynı davada verilen ihtiyati haciz kararlarına ilişkin yapılan bireysel başvuruları Veysel Tokmak ([1. B.], B. No: 2020/16767 , 5/9/2023), Uğur Şahin ([2. B.], B. No: 2020/19857 , 18/10/2023), Vural Akyıldırım ([1. B.], B. No: 2020/18814 , 19/10/2023), Ümit Keskin ([2. B.], B. No: 2020/17951 , 17/4/2024) kararlarında incelemiş, tedbirin uzun sürmediğini ve kaldırıldığını dikkate alarak başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamındaki şikâyetlerini açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur.

20. Somut olayda da bu kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Başvurucu hakkındaki ihtiyati haciz kararının dava konusu ile sınırlı olmak üzere verildiğine dikkat çekmek gerekir. Kaldı ki başvurucunun mal varlığı üzerindeki tedbir bireysel başvuru tarihinden sonra 18/11/2020 tarihinde kaldırılmış, böylece ihtiyati haciz kararı 1 yıl 9 ay 6 gün uygulanmıştır. Diğer taraftan başvurucu, şikâyete konu kararın mal varlığı üzerindeki somut etkisine dair herhangi bir bilgi veya belge sunmamıştır. Bu hâliyle ihtiyati haciz kararı verilmesine konu tazminat davasının kapsamı, davalı kişi sayısı ve tedbirin niteliği ile süresi gözönüne alındığında başvurucunun mülkiyet hakkının korunması ile takip edilen meşru amaç arasında olması gerekli adil dengenin başvurucu aleyhine bozulmadığı değerlendirilmiştir.

21. Açıklanan gerekçelerle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 30/6/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.