TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ZEYNEL SARAR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/102460)
Karar Tarihi: 15/9/2026
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Basri BAĞCI
Üyeler
:
Yıldız SEFERİNOĞLU
Kenan YAŞAR
Ömer ÇINAR
Metin KIRATLI
Raportör
:
Alperen KONAK
Başvurucu
:
Zeynel SARAR
Vekili
:
Av. Murat ÇELİK
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından tek taraflı deklarasyon sebebiyle başvurunun kayıttan düşürülmesi kararı verilmesinden sonra yargılamanın yenilenmesine karar verilmesine dayanılarak yapılan yargılama sonrası ilk hükmün onaylanması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, soruşturma aşamasında başvurucuya (sanığa) müdafi atanmaması nedeniyle müdafi yardımından yararlanma hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. 29/8/1996 tarihinde Avcılar'da kuyumcu kuryesi olan mağdur R.Ö.den silah zoruyla gasbedilen ziynet eşyaları ile ilgili olarak soruşturma devam ederken mağdurun Şişli'deki Y. Kuyumcu'da bulunduğu sırada kuyumcuya gelen A.K. isimli kişinin kuyumcuya 15 adet yüzük satmaya çalıştığı sırada mağdur R.Ö.nün bu yüzüklerin kendisinden gasbedilen yüzükler olduğunu tanıdığı, yüzükleri getiren A.K. isimli kişinin bunları M.K. isimli kişiden aldığını söylemesi ve M.K.nın da bunları başvurucudan aldığını açıklaması üzerine başvurucu yakalanmış, hakkında soruşturma başlatılmıştır.
3. Soruşturma kapsamında;
i. Başvurucunun evinde 14/10/1996 tarihinde yapılan aramada patlayıcı yapımında kullanılan çok sayıda malzeme, Türkiye İhtilalci Komünistler Birliği (TİKB) imzalı afişler, bildiriler, tabanca mermileri, tabanca ve şarjörler ele geçirilmiştir.
ii. Ayrıca olayın mağduru R.Ö. ile yüzleştirildiğinde R.Ö., kendisinin ensesine silah dayayan kişiler arasında başvurucunun da bulunduğunu teşhis etmiştir. Buna ilişkin 13/10/1996 tarihli teşhis tutanağı düzenlenmiştir.
iii. Öte yandan A.K.nın 19/10/1996 tarihinde kollukta alınan ifadesinde; M.K.nın kendisine olan borcuna karşılık yüzükleri getirdiğini, bu yüzükleri satmak için Mecidiyeköy'deki bir kuyumcuya gittiğini, burada yüzükleri gösterince orada bulunan mağdur R.Ö.nün bu yüzüklerin kendisinden çalınan yüzükler olduğunu söylediğini, bunun üzerine yüzüklerin çalıntı olduğunu anlayınca M.K.ya geri verdiğini, M.K.nın itiraz etmeden ürünleri aldığını beyan etmiştir. A.K. 22/10/1996 tarihinde Cumhuriyet savcısı huzurunda da benzer mahiyette ifade vermiştir.
iv. M.K.nın 19/10/1996 tarihinde kollukta alınan ifadesinde; başvurucunun kendisine geldiğini, soygun yaptıklarını ve elindeki yüzükleri satmak istediğini söylediğini, başvurucunun TİKB örgütü üyesi olduğunu bilmediğini beyan etmiştir. M.K.nın 22/10/1996 tarihinde Cumhuriyet savcısı huzurunda verdiği ifadesinde ise, yüzükleri tanımadığı yeni evli bir çiftten aldığını, kollukta kendisine baskı yapıldığını, kolluk ifadesini kabul etmediğini beyan etmiştir.
v. E.Ç., etkin pişmanlık kapsamında yargılama konusu olay ile ilgili verdiği ifadesinde "...Bir de 1996 yılı Ağustos ayı içerisinde Avcılar Merkez mahallesinde bir iş hanının arkasındaki otoparkta kuyumcu kuryesi bir şahsın gasp edilmesi eylemine katıldım, ancak ben bu eyleme bizzat iştirak etmedim. Ancak eylemden bir gün önce [A.] kodlu [T.T.] beni Avcılar'a götürerek bir sokağı gösterdi ve yarın saat 10.00 sıralarında burada bekle dedi, 15 dakika içerisinde ben gelmezsem çek git dedi. Ben motosikletle giderek [A.] kodlu [T.T.nin] gösterdiği yerde beklemeye başladım. Kısa bir süre bekledikten sonra Brodway marka yeşil bir oto ile yanımda durarak [A.] kodlu [T.T.] otodan inerek yanıma geldi, bu sırada elinde büyük bir poşet vardı, kendisini arkama bindirerek Gayrettepe'ye kadar götürdüm ve burada ara bir sokakta bıraktım. Bu eylemin bir soygun olduğunu kendisi bana bahsetmedi, ancak pozisyondan ben bu eylemin bir soygun eylemi olduğunu anladım. Eylemde kullandıkları Brodway marka otonun içinde [N.] kodlu [S.Ü.O.] , [S.] kodlu [N.A.] ve bir kişi daha vardı, ancak bu kişiyi tam olarak göremedim. Otoyu [N.] kodlu [S.Ü.O.] kullanıyordu..." şeklinde beyanda bulunmuştur.
4. Başvurucunun soruşturmaya konu eylemleri ile ilgili İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesinde (CMK 250. madde ile görevli) (Mahkeme) yargılamasına başlanılmıştır. Mahkeme 22/5/2009 tarihinde başvurucunun TİKB örgütüne üye olma ve yağma suçlarını işlediği gerekçesiyle 12 yıl 6 ay ve 18 yıl 4 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. Bu karar, Yargıtay incelemesinden geçerek 11/3/2011 tarihinde kesinleşmiştir. Mahkemenin gerekçeli kararının ilgili kısmı şu şekildedir:
"... 29.8.1996 tarihinde Avcılar'da kuyumcu kuryesi olan [R.Ö.den] silah zoruyla gasp edilen ziynet eşyaları ile ilgili olarak soruşturma devam ederken mağdur [R.Ö.nün] Şişli'de [Y.] kuyumcuda bulunduğu sırada kuyumcuya gelen [A.K.] isimli kişinin kuyumcuya 15 adet yüzük satmaya kalktığı, [mağdur] [R.Ö.nün] bu yüzüklerin kendisinden gasp edilen yüzükler olduğunu tanıdığı, yüzükleri getiren [A.K.] isimli kişinin bunları [M.K.] isimli kişiden aldığını söylemesi ve [M.K.nin] de bunları [başvurucu] Zeynel Sarar'dan aldığını açıklaması üzerine bu sanığın yakalandığı, sanık Zeynel Sarar'ın evinde yapılan aramada pek çok sayıda patlayıcı yapımında kullanılan malzemeler TİKB imzalı afişler, bildiriler, tabanca mermileri, tabanca ve şarjörler ele geçirilmiş olmakla birlikte sanık ile olayın mağdur [R.Ö.] ile yüzleştirildiğinde kendisinin ensesine silah dayayan sanıklar arasında bu kişinin de bulunduğunu çok açık teşhis ettiği ve dolayısıyla [Z.S.nin] gasp olayına katıldığı TİKB nin sair efradı olduğu sabit olduğu, ve pişmanlık yasasından faydalanan [S.Ü.O.nun] açık beyanları ve Pişmanlık yasasından faydalanmak isteyen [E.Ç.nin] beyanları, yine müsnet eylemi gerçekleştirdikleri [N.A.], [T.T.nin] beyanları ve sabit olan eylemleri, mağdur [R.Ö.nin] açık teşhisi göz önüne alınarak sanığın TİKB adlı yasadışı terör örgütünün üyesi olduğu,
Bu eylemlerin sayısı, niteliği, vehameti, yoğunluğu dikkate alındığında ve bir bütün olarak değerlendirildiğinde sanığın, mevcut anayasal düzeni silah zoruyla değiştirmeye teşebbüs suçunu oluşturduğu, yolunda mahkemeye kesin kanaat gelmiştir... "
5. Başvurucu, mahkûmiyetiyle sonuçlanan olaylara ilişkin olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurmuştur. Başvurucu; yargılama öncesi aşamada avukata erişim hakkının sistematik olarak kısıtlanması nedeniyle ceza yargılamasının adil olmadığından, baskı altında alınan tanık ifadelerinin ve delillerin mahkûmiyetine esas alındığından yakınmıştır.
6. AİHM tarafından 25/6/2020 tarihinde başvurucunun bahsi geçen yargılama yönünden ilettiği şikâyetlerin tek taraflı deklarasyon nedeniyle kayıttan düşürülmesine karar verilmiştir. AİHM; sunulan tek taraflı deklarasyon uyarınca soruşturma işlemlerinden önce başvurucunun hakları konusunda bilgilendirilmemesi, avukat yardımının sistematik olarak engellenmesi ve avukat yokluğunda alınan ifadelerin mahkûmiyet hükmüne esas alınması şikâyetlerine ilişkin olarak yargılamanın yenilenmesinin etkili bir yol olduğunu belirtmiştir. Aynı kararda mahkemelerin tarafsız ve bağımsızlığına ilişkin olarak iletilen şikâyetin kabul edilebilirliğinin veya esasının incelenmesine gerek olmadığına, başvurunun geriye kalan kısmının ise kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
7. Başvurucu, kararı veren Mahkemeden AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararını gerekçe göstererek infazın durdurulması ve yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Mahkeme 25/1/2021 tarihinde yargılamanın yenilenmesi talebinin kabule değer olduğuna karar vermiştir.
8. Mahkemece yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilmesinden sonra yargılama dört celsede tamamlanmıştır. Bu yargılamada ilk celsede başvurucu müdafii savunmada bulunmuş, ikinci celsede başvurucu "... benim atılı suçlarla hiçbir ilgim yoktur, ben bu nedenle 10 yıl cezaevinde kaldım, yargılandığım kişilerden sadece [M.K.yı] köylüm olması nedeniyle tanırım, diğerlerini tanımam kuyumcu soygununda gözcü olduğum iddia edilmektedir, ben çocukken menenjit hastalığı geçirdim, 3 yaşımdan beri gözümün birisi hiç görmüyor diğer gözüm ise yarım görüyor, beraatimi talep ediyorum..." şeklinde savunmada bulunmuş, üçüncü celsede iddia makamı esas hakkında mütalaa vermiş ve dördüncü celsede başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet hükmünün 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 323. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince onaylanmasına dair hüküm açıklanmıştır. Gerekçeli kararın ilgili kısmı şu şekildedir:
"... İstanbul 10. (Kapatılan) Ağır Ceza Mahkemesinin 2003/178 esas 2009/121 karar sayılı dosyasında Hüküm [başvurucu] Zeynel Sarar hakkında yasa dışı silahlı örgüt kurmak veya katılmak suçundan 765 sayılı TCK'nın 146/1, 31, 33 maddelerine göre ölünceye kadar devam etmek ve şartla tahliye hükümleri uygulanmamak koşuluyla ağırlaştırılmış müebbet hapis ile cezalandırılmasına karar verildiği, ancak hükümlünün kazanılmış hakkı nedeniyle 12 Yıl 6 Ay ve 18 Yıl 4 Ay Hapis Cezası ile cezalandırıldığı, kararın Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 11.03.2011 tarih 2010/14436 esas 2011/1656 sayılı kararı ile toplam cezanın 30 yılı geçemeyecek olması nedeniyle hükümlünün 30 Yıl Hapis cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin hükmün düzeltilerek onanması üzerine kesinleştiği, iç hukuk yolları tükenen hükümlünün Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurduğu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 6683/10 başvuru nolu kararın tercümesinden hükümlünün talebinin kabulü ile hak ihlali yapıldığına dair kesinleşmiş kararı neticesinde dosya yeniden ele alınarak yapılan yargılama neticesinde;
29.8.1996 tarihinde Avcılar'da kuyumcu kuryesi olan [R.Ö.den] silah zoruyla gasp edilen ziynet eşyaları ile ilgili olarak soruşturma devam ederken mağdur [R.Ö.nün] Şişli'de [Y.] kuyumcuda bulunduğu sırada kuyumcuya gelen [A.K.] isimli kişinin kuyumcuya 15 adet yüzük satmaya kalktığı, [mağdur] [R.Ö.nün] bu yüzüklerin kendisinden gasp edilen yüzükler olduğunu tanıdığı, yüzükleri getiren [A.K.] isimli kişinin bunları [M.K.] isimli kişiden aldığını söylemesi ve [M.K.nin] de bunları Zeynel Sarar'dan aldığını açıklaması üzerine bu sanığın yakalandığı, sanık Zeynel Sarar evinde yapılan aramada pek çok sayıda patlayıcı yapımında kullanılan malzemeler TİKB imzalı afişler, bildiriler, tabanca mermileri, tabanca ve şarjörler ele geçirilmiş olmakla birlikte sanık ile olayın mağdur [R.Ö.] ile yüzleştirildiğinde kendisinin ensesine silah dayayan sanıklar arasında bu kişinin de bulunduğunu çok açık teşhis ettiği ve dolayısıyla Zeynel Sarar'ın gasp olayına katıldığı TİKB nin sair efradı olduğu sabit olduğu, ve pişmanlık yasasından faydalanan [S.Ü.O.nun] açık beyanları ve Pişmanlık yasasından faydalanmak isteyen [E.Ç.nin] beyanları, yine müsnet eylemi gerçekleştirdikleri [N.A.], [T.T.nin] beyanları ve sabit olan eylemleri, mağdur [R.Ö.nin] açık teşhisi göz önüne alınarak sanığın TİKB adlı yasadışı terör örgütünün üyesi olduğu,
Bu eylemlerin sayısı, niteliği, vehameti, yoğunluğu dikkate alındığında ve bir bütün olarak değerlendirildiğinde sanığın, mevcut anayasal düzeni silah zoruyla değiştirmeye teşebbüs suçunu oluşturduğu, yolunda mahkemeye kesin kanaat gelmiştir.
Sanığın eyleminden sonra 5237 sayılı TCK hükümlerinin yürürlüğe girdiği, sanığın sabit eylemine, lehe kanun uygulaması yapıldığında hangi kanunun uygulanmasının tartışılması gerektiği, sanığın eylemlerine 765 sayılı TCK'nun 146/1 maddesine, 5237 sayılı TCK'da ise bu eylemin karşılığının 309/1 olduğu, sanık hakkında uygulanacak kanun maddelerinin tespitine gelinecek olursak;
Sanığın 765 sayılı TCK'nun 146/1. maddesine göre sanığa tayin edilecek cezanın ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olduğu, yine 5237 sayılı TCK'nun 309/1. maddesine göre sanığa tayin edilecek cezanın da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olduğu, ancak 309/2. madde gereğince 1. fıkradaki ceza dışında sanığa 1. fıkradaki suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, işlenen her bir başka suçtan dolayı ayrıca ilgili hükümlere göre ceza verilmesi gerektiği, bu durumda sanık yönünden sabit olduğu kabul edilen tüm eylemden ayrıca ceza verilmesinin gerektiği de dikkate alındığında, açıkça görüldüğü üzere 765 sayılı TCK'nın 146/1. maddesinin sanık lehine olduğu ve uygulanması gerektiği kanaatine varılarak, sanık hakkında İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesi'nin (CMK 250.maddesi ile Görevli) 22.05.2009 tarih, 2003/178 Esas, 2009/121 sayılı kararı ile verilen hükmün onanmasına..."
9. Başvurucu, kararı temyiz etmiştir. Temyiz dilekçesinde, ikametgâhında yapılan aramada yasal olarak basılan dergi ve kitaplar dışında herhangi bir şeyin ele geçirilmediğini, tutanağın hukuka aykırı tanzim edildiğini, M.K.nın kollukta baskı altında ifade verdiğini, kendisinin de kollukta kötü muameleye maruz kaldığını, yağma olayı ile bir ilgisinin olmadığını, dosyadaki delillerin hukuka aykırı olduğunu, hükme esas alınmaması gerektiğini ileri sürmüştür. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin (Ceza Dairesi) 3/10/2022 tarihli kararı ile anılan hüküm onanmış ve karar bu şekilde kesinleşmiştir. Ceza Dairesi kararının ilgili kısmı şöyledir:
"... Yapılan yargılama sonunda toplanan deliller karar yerinde incelenip, başvurucunun üyesi bulunduğu terör örgütünün Türkiye Cumhuriyeti Teşkilatı Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teşekkül etmiş olan TBMM'ni iskata veya vazifesini yapmaktan mene cebren teşebbüs etme amacına yönelik olarak vehamet arz eden olayları gerçekleştirdiği, başvurucunun sübutu kabul olunan eylemlerinin amaç suçun işlenmesi doğrultusundaki örgütsel bağlılık ile ülke genelindeki organik bütünlüğüne göre amacı gerçekleştirme tehlikesi yaratabilecek nitelikte olduğu belirlenip, kovuşturma sonuçlarına uygun şekilde vasfı tayin edilmiş, savunması inandırıcı gerekçelerle reddedilmiş ve incelenen dosya kapsamına göre kurulan hükümde bir isabetsizlik görülmemiş olduğundan, başvurucu müdafiinin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü temyiz taleplerinin reddiyle hükmün onanmasına..."
10. Başvurucu, nihai kararı 3/11/2022 tarihinde öğrendikten sonra 25/11/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
I I . DEĞERLENDİRME
A. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
12. Başvurucu; AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararına istinaden Mahkemenin yaptığı yeniden yargılama sonucu ilk hükmün aynen onaylanması nedeniyle yapılan değerlendirmenin kanunla ve AİHM kararıyla açıkça çatıştığını, AİHM kararının yerine getirilemediğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; gerekçeli karar hakkına ilişkin mevzuat hükümleri ile yargısal içtihatlara değinildikten sonra anılan hakkın ihlal edildiğine dair iddianın incelenmesinde ilgili mevzuatın, yargısal içtihatların ve somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini amaçlamaktadır. Mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi de gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmamaktadır. Karar gerekçesinin belirtilen unsurları taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin taraflarca öğrenilmesini sağladığı gibi ayrıca demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de gereklidir (bazı eklemeler ve farklılıklarla birlikte bkz. Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800 , 18/6/2014, §§ 31, 34).
16. Diğer taraftan kanun yolu incelemesi yapan mercinin, yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıfla kararına yansıtması, kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterli görülebilir. Bununla birlikte ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya ancak ilk defa kanun yolu merciinde ileri sürülebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açabilir (bazı eklemeler ve farklılıklarla birlikte bkz. Mehmet Yavuz [1. B.], B. No: 2013/2995 , 20/2/2014, § 51).
17. Somut olayda başvurucu hakkında yasa dışı silahlı örgüte katılmak ve yağma suçlarını işlediğinden bahisle hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Mahkemenin gerekçeli kararında, başvurucunun ikametgâhında yapılan aramada ele geçirilen patlayıcı yapımında kullanılan malzemeler, TİKB imzalı afişler, bildiriler, tabanca mermileri, tabanca ve şarjörler, mağdur R.Ö.nün beyanı ve teşhisi, etkin pişmanlık kapsamında ifade veren E.Ç.nin beyanı ile S.Ü.O., N.A. ve T.T.nin beyanlarına dayanıldığından bahsedilmiştir (bkz. § 8).
18. Başvurucu; soruşturma kapsamında elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğunu, AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararının yerine getirilmediğini belirterek karara karşı temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Kanun yolu incelemesi yapan Ceza Dairesinin yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaştığı açıktır. Temyiz başvurusunun reddi ile hükmün onanmasına ilişkin gerekçede nelerin dikkate alındığı belirtilmiş, dosyanın incelenmediği kuşkusuna sebep olacak şekilde bir değerlendirme yapılmamıştır (bkz. § 9).
19. Bu noktada belirtmek gerekir ki Anayasa Mahkemesinin doğrudan ilgili soruşturma ve yargılama makamlarının yerine geçerek delil değerlendirmesi yapması söz konusu olamaz. Bu konuda asıl sorumlu ve yetkili olanlar ilk elden olayları inceleyen yetkili adli ve idari mercilerdir ( Cemil Danışman [1. B.], B. No: 2013/6319 , 16/7/2014, § 58). Mahkemenin gerekçeli kararından anlaşıldığı üzere başvurucunun üzerine atılı suçu işlediğine dair deliller ayrı ve açık olarak tartışılmış ve karşılanmıştır. Bir başka deyişle, başvurucu hakkında Türkiye Cumhuriyeti Teşkilatı Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya cebren teşebbüs etme, yasa dışı silahlı örgüte katılma ve yağma suçlarının sübut bulduğunu kabul eden Mahkeme somut olay bağlamında mağdur beyanı ve teşhisi, ikametgâh aramasında ele geçirilen deliller, etkin pişmanlık kapsamında ifade veren E.Ç.nin beyanı ile S.Ü.O., N.A. ve T.T.nin beyanlarını ve diğer delilleri değerlendirmiş; kararını gerekçelendirmiş ve hüküm kurmuştur. Mahkemenin kararı gerekçeli olup hukuk kurallarının uygulanmasında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik de mevcut değildir.
20. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.
B. M üdafi Yardımından Yararlanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
21. Başvurucu, yargılamanın yenilenmesi sonucu verilen karar ile AİHM kararının yerine getirilemediğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
22. Bakanlık görüşünde; başvurucunun AİHM'in verdiği yargılamanın yenilenmesi kararının gereklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede yukarıda yer verilen Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü koşullarının da dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
23. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan müdafi yardımından yararlanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
24. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes davasının, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak, … görülmesini isteme hakkına sahiptir...
...
c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;"
25. AİHM'e göre Sözleşme'nin 6. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendi kapsamında suç isnadı altında bulunan kişi, savunma hakkının kullanılmasında üç ayrı hakka sahiptir. Bunlar kendisini bizzat savunma, seçtiği bir müdafinin yardımından yararlanma, bir müdafi tayin etme olanağından yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görülürse resen atanacak bir müdafinin yardımından yararlanma haklarıdır. Dolayısıyla suç isnadı altında bulunan kişinin kendisini bizzat savunması istenemez ( Pakelli/Almanya , B. No: 8398/78, 25/4/1983, § 31). Bir suçla itham edilen herkesin avukat yardımından etkili bir şekilde yararlanma hakkı mutlak bir hak olmamakla beraber adil yargılanma ilkesinin temel özelliklerinden birini oluşturmaktadır ( Salduz/Türkiye [BD], B. No: 36391/02, 27/11/2008, § 51).
26. 5271 sayılı Kanun'un "Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri" başlıklı 311. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür:
...
f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.
(2) Birinci fıkranın (f) bendi hükümleri, 4.2.2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararları ile, 4.2.2003 tarihinden sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır."
27. Şüpheli ve sanığa salt savunma hakkının tanınması yeterli değildir. Şüpheli ve sanığın savunma için Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen meşru vasıta ve yollardan yararlandırılması da gerekir. Savunmada başvurulacak meşru vasıta ve yollar arasında avukatların teknik bilgilerinden ve tecrübelerinden yararlanma olanağı da bulunmaktadır. Şüpheli ve sanık için Anayasa'nın 36. maddesinde sözü edilen meşru vasıta ve yollardan en önemlisi müdafi yardımından yararlanmaktır. Diğer bir ifadeyle müdafi yardımından yararlanma hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen meşru vasıta ve yollar kavramının kapsamındadır. Bu itibarla müdafi yardımından yararlanmanın adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil ve bu hakkın doğal sonucu olduğu açıktır ( Yusuf Karakuş ve diğerleri [1. B.], B. No: 2014/12002 , 8/12/2016, § 72).
28. Anılan hakkın ilke olarak şüphelinin kolluk tarafından ilk kez sorgulanmasından itibaren sağlanması gerekir. Şüpheliye kolluk tarafından ilk kez sorgulanmasından itibaren avukata erişim hakkı sağlanması, kendisini suçlamama ve susma hakları yanında genel olarak da adil yargılanma hakkının etkili bir koruma işlevine sahip olması bakımından gereklidir. Çünkü bu aşamada elde edilen deliller, yargılama sırasında söz konusu suçun hangi çerçevede ele alınacağını belirlemektedir. Özellikle delillerin toplanması ve kullanılması aşamasında cezai yargılamaya ilişkin mevzuat giderek daha karmaşık hâle geldiğinden şüpheliler, ceza yargılamasının bu evresinde kendilerini savunmasız bir durumda bulabilir. Belirtilen savunmasızlık hâli ancak bir müdafinin hukuki yardımı ile gereği gibi telafi edilebilir ( Aligül Alkaya ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1138 , 27/10/2015, §§ 118, 135; Sami Özbil [1. B.], B. No: 2012/543 , 15/10/2014, § 64).
29. Sanık, olay hakkında doğrudan doğruya bilgiye sahiptir. Dolayısıyla sanığın beyanlarının olayın aydınlatılması bakımından son derece önemli bir delil niteliğinde olduğu açıktır. Bu bakımdan suç isnadı altındaki kişinin müdafi hazır bulunmadığı hâlde kendini suçlayıcı beyanlarda bulunup bulunmadığı, bu itirafların aleyhinde kullanılıp kullanılmadığı, susmasından mahkemece olumsuz sonuçlar çıkarılıp çıkarılmadığı ve kendisine herhangi bir baskı uygulanıp uygulanmadığı her somut olayda değerlendirilmelidir. Bir ceza davasında kendi aleyhine tanıklık etmeme ve delil vermeye zorlanmama hakkı, suç isnadını zorla veya baskıyla sanığın isteğine aykırı olarak elde edilen delillere başvurmadan kanıtlamaya çalışmayı gerektirir. Avukata erişimi sağlanmayan sanığın kolluktaki ikrarının mahkûmiyet kararında kullanılması durumunda savunma hakkına telafi edilmez biçimde zarar verilmiş sayılacaktır. Soruşturma evresinde elde edilen ikrarın kötü muamele ve işkence altında verildiği belirtilerek reddedilmesi durumunda mahkemece bu husus irdelenmeksizin ikrarın dayanak olarak kullanılması önemli bir özen eksikliğidir ( Yusuf Karakuş ve diğerleri , § 79).
30. Başvurucu, AİHM'in tek taraflı deklarasyon sebebiyle başvurunun kayıttan düşürülmesi kararına istinaden hükmü veren Mahkemeden yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Başvurucunun bu talebinin kabul edilmesinden sonra dört celse yargılama yapılmış, başvurucu ve müdafii duruşmalara katılmıştır. Yargılama sonucunda Mahkeme ilk hükmü aynen onaylamıştır. Yargılamanın yenilenmesi sonrası yapılan yargılamada verilen hükmün gerekçesinde ise ilk yargılamada verilen hükmün gerekçesinin aynısı yazılmıştır (bkz. § 8). Başvurucu, bu kararı temyiz etmiştir. Başvurucunun itirazını inceleyen Ceza Dairesi de Mahkemenin yargılamanın yenilenmesi sonucunda verdiği kararı onayarak anılan kararı hukuka uygun bulmuştur (bkz. § 9).
31. Olayda tartışılması gereken husus, AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı sonrasında yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunan başvurucunun müdafi yardımından yararlanma hakkı kapsamında ileri sürdüğü iddialarının etkili ve yeterli bir şekilde incelenip incelenmediği, AİHM tarafından verilen düşme kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediğidir. Diğer bir ifadeyle AİHM'in başvurucu hakkındaki kararda tespit ettiği hususların ve sonuçlarının yargılamayı yapan mahkemelerce ortadan kaldırılıp kaldırılmadığı önem taşımaktadır.
32. AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararında, başvurucu ile ilgili Mahkemede görülen davanın soruşturma işlemlerinden önce başvurucunun hakları konusunda bilgilendirilmemesi, avukat yardımının sistematik olarak engellenmesi ve avukat yokluğunda alınan ifadelerin mahkûmiyet hükmüne esas alınması şikâyetlerine ilişkin olarak yargılamanın yenilenmesinin etkili bir yol olduğu belirtilmiştir (bkz. § 6).
33. AİHM tarafından verilen kararın yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde (bkz. § 25) gereklerinin yerine getirilmesi için ilk derece mahkemesinin öncelikle yargılamanın yenilenmesine ve -ihlalin niteliği de dikkate alındığında- duruşmanın açılmasına karar vermesi gerekir. AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verip kararın sonuçlarının ortadan kaldırılmasına hükmettiği bu gibi durumlarda ilgili yargısal merciler, kararın niteliğini dikkate alarak sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde hareket etmek zorundadır. İlk derece mahkemesi duruşmanın açılmasına karar vermiş, bu aşamada başvurucuyu ve müdafiini dinledikten sonra -hazırlık soruşturmasında alınan ifadelerin dikkate alınmadığı durumda dahi- başvurucunun ikametgâhında yapılan aramada ele geçirilen deliller, mağdur R.Ö.nün beyanı ve teşhisi, etkin pişmanlık kapsamında ifade veren E.Ç.nin beyanı ile S.Ü.O., N.A. ve T.T.nin beyanları mahkûmiyet hükmü için yeterli olduğu gerekçesiyle mahkûmiyet hükmünü yerinde bularak onaylamıştır. Buna göre başvurucunun soruşturma aşamasında müdafi hazır edilmeksizin verdiği beyanların mahkûmiyetin dayandığı belirleyici delil olduğu söylenemeyecektir.
34. Öte yandan olayda yargılamanın yenilenmesi sonrasında başvurucu müdafiinin hazır bulunmasıyla savunma yapmıştır. Ayrıca savunma tarafının anılan delillere karşı iddia ve itirazlarını dile getirme fırsatına sahip olduğu temyiz dilekçesi ve Ceza Dairesi kararından anlaşılmaktadır. Son olarak başvurucunun müdafi hazır bulunmaksızın verdiği anılan beyanlar çerçevesinde yapılan araştırmalar doğrultusunda başvurucu aleyhine doğrulayıcı delil olarak değerlendirilen diğer delillere ulaşılması da söz konusu değildir. Dolayısıyla Mahkemece yapılan değerlendirmelerin AİHM'in tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararıyla örtüştüğü, Anayasa'nın 36. maddesinin gerektirdiği ölçüde ve özende bir inceleme içerdiği ve AİHM tarafından verilen kararın sonuçlarını ortadan kaldırdığı anlaşılmaktadır.
35. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafi yardımından yararlanma hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.
C. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
36. Başvurucu, davanın uzun sürdüğünü belirterek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
37. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Ahmet Kartalkuş ([2. B.], B. No: 2019/39635 , 19/3/2024) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun'la 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun'a eklenen 5/A maddesi ve ayrıca anılan Kanun'un geçici 3. maddesinde yapılan değişiklik gereği 12/3/2024 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak ilk bakışta ulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır. Somut başvuruda da anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
2. Müdafi yardımından yararlanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
3. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. 1. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafi yardımından yararlanma hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE Yıldız SEFERİNOĞLU ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,
Ç. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 15/9/2026 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY
1. AİHM tarafından tek taraflı deklarasyon sebebiyle başvurunun kayıttan düşürülmesi kararı verilmesinden sonra yargılamanın yenilenmesine karar verilmesine dayanarak yapılan yargılama sonrası ilk hüküm aynen onaylanmıştır. Bu sürece rağmen çoğunluğun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafiden yararlanma hakkının ihlal edilmediği yönündeki kararına iştirak etmiyorum.
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) 9 Aralık 2025 tarihli “Aykaç/Türkiye” (B. No: 31226/09) kararı mevcut başvuruyla neredeyse birebir aynı olgusal temele sahiptir. O olayda da tek taraflı deklarasyonla kayıttan düşürme ve ardından yargılamanın yenilenmesi süreçleri yaşanmıştır. AİHM bu kararda devletin sorumluluğunu açıkça çizmiştir. Bu ölçütler ışığında, somut olaydaki yenileme yargılamasının ihlali ortadan kaldırdığı söylenemez.
3. AİHM, avukata erişimin sistematik şekilde kısıtlandığı davalarda incelemenin "özellikle sıkı" yapılması gerektiğini belirtmektedir (Aykaç, §§ 52, 55). Kısıtlamanın yargılamaya zarar vermediğini ispat etme yükü yargı makamlarındadır. Bu durum ancak çok istisnai hâllerde kabul edilebilir. Çoğunluk kararında ise böyle sıkı bir denetim yapılmamış, yalnızca "diğer deliller yeterlidir" demekle yetinilmiştir. Bu yaklaşım AİHM'in aradığı ikna edicilik standardını karşılamamaktadır.
4. Aykaç kararı, tek taraflı deklarasyonların ulusal mahkemeler için bağlayıcı bir yükümlülük doğurduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Başvurucu, yerel mahkemelerin bu deklarasyondan adil sonuçlar çıkarmasını bekleme hakkına sahiptir (Aykaç, § 35). AİHM'in 25/6/2020 tarihli kararı da ihlalin yargılamanın yenilenmesiyle giderilmesini istemiştir. Oysa yenilenen yargılamadaki gerekçeli karar, ilk hükmün kelimesi kelimesine tekrarından ibarettir. Mahkemenin yeni kararında önceki gerekçeli kararındakiyle neredeyse aynı ifadeler kullanmasının yeniden yapılan yargılamanın özeni konusunda ciddi şüphe oluşturmuştur.
5. Aykaç kararına göre, usuli eksikliğin sonradan giderilip giderilmediği kararda açıkça tartışılmalıdır (Aykaç, § 49). Bu değerlendirmeyi yapmamak adil yargılanma hakkını doğrudan ihlal eder. Mahkeme, avukatsız alınan ifadelerin "dikkate alınmadığını" söylemiştir. Fakat o ifadeyle başlayan soruşturma zincirini görmezden gelmiştir. Avukatsız ifade; yakalamaya, aramaya ve teşhise yol açmıştır. Mahkeme, bu zincirin yargılamanın bütününe etkisini hiç tartışmamıştır. "Diğer deliller yeterlidir" kabulü, bu delillerin ilk usulsüzlükten bağımsız olup olmadığını sorgulamayan soyut bir yaklaşımdır.
6. AİHM, sanığın sorgulayamadığı tanık ve suç ortağı beyanlarına dayanarak hüküm kurulmasını da adil bulmamaktadır (Aykaç, §§ 72-83). Somut olayda mahkûmiyet, A.K. ve M.K.'nın kolluk ifadeleri ile etkin pişmanlık beyanlarına dayanmaktadır. Başvurucunun ve avukatının bu beyanları yenilenen yargılamada ne ölçüde sorgulayabildiği gerekçeli kararda hiç tartışılmamıştır.
7. Açıklanan nedenlerle, AİHM'in güncel Aykaç/Türkiye kararındaki ilkeler ışığında yenilenen yargılamanın AİHM'in tespit ettiği ihlali gidermediği, dolayısıyla başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafiden yararlanma hakkının ihlal edildiği kanaatinde olduğumdan, çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne katılmıyorum.
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen karar sonrasında gerçekleştirilen yargılamanın yenilenmesi sürecinde önceki mahkûmiyet hükmünün yeniden onay-lanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Mahkememiz çoğun-luğu, başvurucunun müdafi yardımından yararlanma hakkı ve gerekçeli karar hakkı ile çelişmeli yargılama ilkesinin ihlal edilmediği sonucuna ulaşmıştır. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu görüşe iştirak edilmemiştir.
2. Somut olayda başvurucu, soruşturma aşamasında avukata erişiminin sistematik biçimde engellendiğini ve müdafii hazır bulunmaksızın alınan ifadelerinin mahkûmiyet hükmünde kulla-nıldığını ileri sürmüş; AİHM önündeki başvuruda da bu şikâyetler değerlendirilmiştir. AİHM ta-rafından verilen kararın ardından başvurucunun yargılamanın yenilenmesi talebi kabul edilmiştir.
3. AİHM kararı sonrasında gerçekleştirilen yeniden yargılamanın amacı, önceki yargılama usulünün biçimsel olarak tekrarlanmasından ibaret değildir. Yeniden yargılamanın, başvuruya ko-nu hak ihlali iddialarının sonuçlarını ortadan kaldırmaya elverişli, etkili ve gerçek bir yargısal ince-leme içermesi gerekir. Bu nedenle duruşma açılması, başvurucunun ve müdafiinin dinlenmesi ve yeniden hüküm kurulması, tek başına adil yargılanma hakkının gereklerinin yerine getirildiğini göstermeye yeterli değildir. Nitekim AİHM de bir kararında “belirli bir yargılamanın, başvu-rucunun avukata erişim hakkına getirilen kısıtlamadan etkilenmediği sonucuna ancak çok istisnai durumlarda varılabileceğini” belirtmiştir ( Aykaç/Türkiye, B. No: 31226/09, 9/12/2025, § 52).
4. Yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilmesinden sonra dört celse yapılmış; başvuru-cu ve müdafii dinlenmiş, Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki mütalaası alınmış ve önceki mahkûmiyet hükmünün onaylanmasına karar verilmiştir. Ne var ki kararın gerekçesinde, ilk yargı-lamada verilen hükmün gerekçesinin esas itibarıyla tekrarlandığı görülmektedir. Bu durum, yeni-den yargılamanın başvurucunun temel itirazlarını karşılayan bağımsız ve güncel bir değerlendirme içerip içermediğinin incelenmesini gerekli kılmaktadır. AİHM’e göre de avukata erişim hakkına getirilen kısıtlamanın ceza yargılamasının genel hakkaniyeti üzerinde telafisi imkânsız bir olumsuz etki yaratmadığı ikna edici bir biçimde ortaya konulmalıdır ( Aykaç/Türkiye, § 55).
5. Başvurucu, yeniden yargılama ve temyiz aşamalarında; soruşturma kapsamında elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğunu, kollukta alınan ifadelerin baskı altında verildiğini, konutunda yapılan aramaya ilişkin tutanağın gerçeği yansıtmadığını ve yağma olayıyla ilgisinin bulunmadığını ileri sürmüştür. Bu itirazlar, mahkûmiyetin dayandığı delillerin güvenilirliği ve kullanılabilirliğiyle doğrudan ilgili olup yeniden yargılamanın merkezinde yer alan ve davanın sonucuna etkili olabile-cek niteliktedir.
6. Avukata erişimin sistematik biçimde engellendiği ileri sürülen bir soruşturma sürecinde el-de edilen delillerin, birbirleriyle bağlantıları ve sonraki yargılama üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu bakımdan sorun, yalnızca müdafi hazır bulunmaksızın alınan belirli bir ifadenin hükümden çıkarılıp çıkarılmaması değildir. Müdafi yardımından yararlanılmaksızın alınan ifadelerin veya kötü muamele altında elde edildiği ileri sürülen beyanların mahkûmiyet hükmünde kullanılması hâlinde, bu delillerin yargılamanın bütünü üzerindeki etkisinin ayrıca ve etkili biçimde incelenmesi zorunludur.
7. Buna rağmen yeniden yargılama mahkemesi; önceki soruşturma sürecindeki usul güvencesi eksikliklerinin hangi delilleri etkilediğini, müdafi yardımından yararlanılmaksızın gerçekleştirilen işlemlerin sonraki deliller üzerindeki etkisini, geriye kalan delillerin tartışmalı soruşturma işlemle-rinden bağımsız olup olmadığını ve bu delillerin tek başına mahkûmiyet için yeterli bulunup bu-lunmadığını somut biçimde ortaya koymamıştır. Savunmanın bu hususlardaki itirazlarının neden kabul edilmediği ve aynı mahkûmiyet sonucuna hangi gerekçeyle ulaşıldığı da açıklanmamıştır. Önceki hükümde kullanılan delillerin yeniden sıralanarak bunların mahkûmiyet için yeterli oldu-ğunun belirtilmesi, yeniden yargılamanın amacı bakımından yeterli bir inceleme olarak kabul edi-lemez.
8. Çoğunluk; başvurucunun ve müdafiinin duruşmalara katılabilmesini, savunma yapabilme-sini ve delillere yönelik itirazlarını dile getirebilmesini yeterli görmektedir. Oysa çelişmeli yargıla-ma ilkesi, taraflara yalnızca söz verilmesini değil, onların davanın sonucuna etkili olabilecek iddia ve itirazlarını mahkeme önünde gerçek anlamda tartıştırabilmelerini ve yargısal değerlendirmeye etkili biçimde katılabilmelerini gerektirir. Başvurucuya savunmasını açıklama imkânı tanınmış ol-makla birlikte, mahkûmiyetin dayanağını oluşturan delillere yönelik esaslı itirazlarının değerlendi-rilmemesi nedeniyle çelişmeli yargılama güvencesi şeklen yerine getirilmiş, ancak özü itibarıyla etkisiz bırakılmıştır.
9. Somut olayda belirleyici olan, savunma imkânının biçimsel olarak tanınmış bulunması de-ğil, avukata erişimin engellendiği soruşturma sürecinin yargılamanın bütünü üzerindeki etkilerinin giderilip giderilmediğidir. Yeniden yargılama mahkemesinin, tartışmalı ifadelerin mahkûmiyet hükmündeki ağırlığını ve bunların diğer delillerin elde edilmesine veya değerlendirilmesine etkisi-ni incelememesi karşısında, soruşturma aşamasında ortaya çıkan usule ilişkin eksikliklerin yeniden yargılama sırasında giderildiği söylenemez. Bu hâliyle yeniden yargılama, önceki mahkûmiyet hükmünün şeklen onaylanmasının ötesine geçememiş; başvurucunun müdafi yardımından yarar-lanma hakkına yönelik müdahalenin sonuçlarını ortadan kaldırmadığı gibi çelişmeli yargılama ilke-sinin gerektirdiği etkili katılımı da sağlayamamıştır.
10. Gerekçeli karar hakkı yönünden de benzer bir eksiklik bulunmaktadır. Mahkeme kararla-rının, tarafların davanın sonucuna etkili olabilecek temel iddia ve itirazlarını karşılaması gerekir. Nitekim Mahkememiz de kararların, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile sonucu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi gerektiğini kabul etmektedir ( Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800 , 18/6/2014, §§ 31, 34).
11. Başvurucunun yargılamanın yenilenmesi sürecindeki temel iddiası, önceki yargılamanın adilliğini tartışmalı hâle getiren delillerin herhangi bir bağımsız değerlendirme yapılmaksızın yeni-den mahkûmiyete esas alınmasıdır. İlk hükmün gerekçesinin esas itibarıyla tekrarlanması, bu iddi-aya gerekçeli karar hakkının gerektirdiği nitelikte somut ve yeterli bir karşılık oluşturmamaktadır. Kanun yolu merciinin de bu hususta ayrıca bir değerlendirme yapmaksızın hükmü onaması söz konusu eksikliği gidermemiştir.
12. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılan-ma hakkı kapsamında müdafi yardımından yararlanma hakkı ve gerekçeli karar hakkı ile çelişmeli yargılama ilkesinin ihlal edildiği kanaatine varıldığından çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne iştirak edilmemiştir.
Üye
Kenan YAŞAR