TÜRK MİLLETİ ADINA T.C. BURSA 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2025/ KARAR NO : 2026/
BAŞKAN : ... ... ÜYE : ... ... ÜYE : ... ... KATİP : ... ...
DAVACI : VEKİLİ : Av. DAVALI : VEKİLİ : Av.
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) DAVA TARİHİ : 26/01/2022 KARAR TARİHİ : 16/09/2026 GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 25/09/2026
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda, GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekili dava dilekçesinde : Davacı şirket ile davalı arasında gayrımenkul satış sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşme gereği olarak 470.000,00 TL bedel ödendiği ve bu sözleşmeden dönülerek bedelin iadesi ile ilgili olarak ... 10. İcra Dairesi 2018/... İcra numarası ile ilamsız takip, muhtara tebliğ edilerek kesinleştiğini, yine aynı şahıs tarafından bu defa 30.10.2018 tarihli 600.000,00 TL bedelli çek bedelinin ödenmediği iddiası ile yine ... 10. İcra Dairesi 2018/... icra dosyası ile kambiyo takibi yapıldığını ve bu evrakta muhtara tebliğ ettirilerek kesinleştiğini, davacı şirketin arsa payı karşılığı inşaat yapan bir şirket olup davalı ise tüketici konumunda olduğunu, aralarında bahse konu edilen tek bir işlem söz konusu olup çek kendisine söz konusu işlemin teminatı olarak verildiğini, davalı tarafça bu durumun gizlenerek birbirinden bağımsız iki işlem gibi gösterildiğini, Davalının davacı şirketin her iki icra dosyasından kaynaklanan borcu olmadığını, davacı şirket tarafından davalı şahsa başka bir taşınmaz teminat olarak verilmiş ise de davalı tarafından bu taşınmaz teslim edilmemiş ve taşınmaz kendisi tarafından 3. Kişiye satıldığını, bu durumun tapu kayıtları ile ortada olduğunu ileri sürerek ... 10. İcra Dairesi 2018/... ve 2018/... Esas numaralı icra dosyalarında davacının davalıya borçlu olmadığının tespitini talep ve dava etmişlerdir. Davalı vekili cevap dilekçesinde : Davacı ... İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. hakkında davalı ... alacaklısı olduğu ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... nolu dosyası ile icra takibi yapıldığını ve takibin kesinleştiğini, ilgili menfi tespit davasına konu icra takibinin ... 10. İcra Müdürlüğünün 2018/... E. Sayılı icra dosyası olduğunu, takibin dayanağı 30/10/2018 keşide tarihli ... Seri Nolu 600.000,00 TL bedelli çek olduğunu, ... İnşaat San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlendiğini, davacı tarafın dava dilekçesinde çekin bedelsiz kalan bir çek olduğunu vurguladığını, söz konusu çekin bedelsiz kalmadığı gibi, çeki tahsil edebilmek amacıyla icra takibi yapıldığını, ... Ltd.Şti. yetkilisi ... 6. Ağır Ceza Mahkemesindeki yargılama sırasında verdiği beyanında, davalı ...'e olan borcunun devam ettiğini belirttiğini, Davacı ... İnşaat ... ili ... ilçesi ... Mh. H21c07a1a pafta 158 ada 3 parselde bulunan 14.375,49.m2 büyüklüğündeki taşınmazın Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi ile inşaat yapım işini üstlendiğini, Davacı tarafından dava dilekçesi delillerinde belirtilen ... 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 2018/... E. Ve ... 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 2019/... E. Numaralı tasarrufun iptali davaları işbu davanın konusu ve sebebi olmadığını, Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi ile tasarrufun iptali davalarına konu olan G blok 15 numaralı taşınmazın yüklenici firma olan ... İnşaat Ltd.şti.ne ait olacağının kararlaştırıldığı, ancak sözkonusu taşınmazdaki G blok 15 nolu 3 katlı düğün salonunun 03.08.2017 tarihinde gerçek değeri 8.000.000,00 TL-10.000.000,00 TL. arasında olmasına karşın sadece 500.000,00 TL. satış bedeli gösterilerek satış ve tescil işlemi üçüncü şahıs ... adına yapıldığını, ... 10. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2019/... E. Numaralı dosya kapsamında Tasarrufun İptali davası açıldığını, 14.07.2021 tarihinde de mahkemece davanın kabulüne ve G Blok 15 numaralı bağımsız bölümün 3. Şahıs ... devrinin iptali ile ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... E. Sayılı dosyasındaki alacak ve ferileri ile sınırlı olmak kaydıyla tarafımıza cebri icra yetkisi verilmesine karar verildiğini, tarafları ve konusu aynı mahiyette olan ... 10. İcra Müdürlüğü 2018/... E. Sayılı icra dosyası nedeniyle borcu kesinleşmiş olan şirket hakkında ... 6. Asliye Hukuk Mahkemesi 2018/... E. Sayılı dosya ile tasarrufun iptali davası açıldığını, söz konusu davada da tasarrufun İptaline ilişkin gerekli yargılamalar yapıldığını, bilirkişi raporları alınmış ve söz konusu davalarda somutlaştırma yükümlülüğü davacı tarafça yerine getirildiğini ve mahkemece de davanın kabulüne karar verildiğini, davacı borçlunun, davalının cebri icra yetkisini kullanmasına engel olmak ve taşınmazın satışını ertelemek adına bu davayı açarak kötüniyetle hareket ettiğini ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir. Delillerin değerlendirilmesi ve gerekçe: Dava menfi tespit istemine ilişkindir.Davacı ... 10. İcra Müdürlüğünün 2018/... Esas sayılı dosyasında takibe konu 30/10/2018 tarihli ... seri numaralı, 600.000,00 TL bedelli çekten dolayı davalıya borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir. Daha önce mahkememizce davacının dava dilekçesinde davalı ile aralarında olan sözleşmede davacının tüketici olduğundan bahisle eldeki davayı açmış olması dolayısıyla mahkememizce görevsizlik kararı verildiği, ... BAM 14. Hukuk Dairesi tarafından taraflar arasındaki sözleşme belirtilerek mahkemenin görevi belirlenip sonucuna göre karar verilmesi gerektiği, belirtilmiştir. Davacı tarafça ve davalı tarafça taraflar arasındaki çekin dayanağı olan sözleşme sunulmamıştır. Çek kambiyo senedi olup TTK'da düzenlenen işlerdendir. Taraflar yazılı sözleşme sunmadığı gibi ... 10. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2019/ esas sayılı dosyası ve 2018/... esas sayılı dosyasında 3 adet taşınmaz için 470.000,00TL bedel ödendiğine ilişkin beyanlar karşısında davalının tüketici sıfatının bulunmadığı mahkememizin davada görevli olduğu kabul edilmiştir. ... 14. Hukuk Dairesinin 13/06/2024 tarih, 2024/ Esas ve 2024/ Karar sayılı ilamı ile Mahkememizin 2022/ Esas ve 2022/ Karar sayılı hükmünün kaldırılmasına karar verilmiştir. ... 10.İcra Müdürlüğünün 2018/... esas sayılı dosyasını ve ... 10.İcra Müdürlüğünün 2018/... Esas sayılı dosyasında takibe dayanak çek sureti dosya arasına celp edilmiştir.Çek kambiyo senedi olduğundan, kambiyo senedine ilişkin her türlü iddiaların yazılı belge ile ispatlanması gerekmektedir. Ancak davacı taraf buna ilişkin herhangi bir yazılı delil sunmamıştır. Davacı yemin deliline dayandığından yemin teklifi edip etmeyecekleri hatırlatılmış davacı davalıya yemin teklif etmiştir. Davalı taraf yeminli beyanında davacıya iki araba verdiğini bunun karşılığında dava konusu çekin kendisine verildiğini, karşılığının da ödenmediğini, çekin teminat çeki olmadığını beyan etmiştir. Davalının yeminli beyanı sonrasında söz konusu araçların satılmasına ilişkin bilgileri sunması istenmiş ve bu hususta ara karar kurulmuş ancak davalı taraf buna ilişkin bilgi ve belge sunmadığı gibi yargılamanın 4. Celsesinde yeminli beyanının hatalı olduğunu, davacı ile aralarında taşınmaz satışına ilişkin sözleşme yapıldığını, davacıya 470.000,00TL ödeme yaptığını, bunun karşılığında davacının daireleri kendisine vermediğini, yaptığı ödemeler karşılığında çek verdiğini bunun da davaya konu çek olduğunu beyan etmiştir. Burada yemin delilinin sonuçlarına değinmekte yarar vardır. Çünkü davalı yemin teklifi sonrası yeminin eda edildiği 19.02.2025 tarihli celsedeki beyanını 28.05.2025 tarihli celsede değiştirmiştir. Bunu da beyanda hataya dayandırmıştır.Hukuk yargılamasında ispat araçlarından olan “Yemin” 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 225 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.Yasanın 225. maddesine göre, yeminin konusunu, davanın çözümü bakımından önem taşıyan, çekişmeli olan ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalar teşkil eder. Bir kimsenin bir hususu bilmesi onun kendisinden kaynaklanan vakıa sayılır.Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar, bir işlemin geçerliliği için, kanunen iki tarafın irade açıklamalarının yeterli görülmediği hâller ve yemin edecek kimsenin namus ve onurunu etkileyecek veya onu ceza soruşturması ya da kovuşturması ile karşı karşıya bırakacak konular yemin konusu olamaz (6100 sayılı Yasa Md. 226).Uyuşmazlık konusu vakıanın ispatı için yeminden başka delili olduğunu beyan etmiş olan taraf da yemin teklif edebilir. Yemin teklif olunan kimse, yemini edaya hazır olduğunu bildirdikten sonra, diğer taraf teklifinden vazgeçerek başka bir delile dayanamaz ve yeni bir delil de gösteremez. Yemin teklif edilen kimse, duruşmada bizzat hazır bulunmadığı takdirde, kendisine yemin için bir davetiye çıkarılır. Yemin davetiyesine, yemine konu hususlar hakkında sorulacak sorular ile geçerli bir özrü olmaksızın yemin için tayin olunan gün ve saatte mahkemeye bizzat gelmediği veya gelip de yemini iade etmediği yahut yemini eda etmekten kaçındığı takdirde, yemin konusu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı yazılır (6100 sayılı Yasa Md. 227-228).Yemin için davet edilen kimse, tayin edilen gün ve saatte mahkemede geçerli bir özrü olmaksızın bizzat hazır bulunmaz yahut hazır bulunup da yemini iade etmez ya da yemini eda etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıaları ikrar etmiş sayılır. Kendisine yemin iade olunan kimse, yemin etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıa ispat edilememiş sayılır.Yeminin konusunu oluşturan vakıa, her iki tarafın değil, yalnızca kendisine yemin teklif edilen tarafın şahsından kaynaklanıyorsa yemin iade edilemez.Yemin edecek taraf gerçek kişi olup, yeminden evvel ölür veya fiil ehliyetini kaybederse yemin teklif edilmemiş sayılır. Yemin, bizzat tarafa teklif olunur ve tarafça eda yahut iade olunur. Taraflardan biri tüzel kişi yahut ergin olmayan veya kısıtlı bir kimse ise onlar adına yapılmış bir işleme ilişkin vakıanın ispatı için yemin, tüzel kişiyi temsile yetkili kişi veya organ yahut kanuni mümessil tarafından eda ya da iade olunabilir (6100 sayılı Yasa Md. 229 ilâ 232).Yasanın 233. maddesi uyarınca, yemin mahkeme huzurunda eda olunur. Hâkim, yeminin icrasından önce yemin edecek kimseye, hangi konuda yemin edeceğini açıklar, yeminin anlam ve önemini anlatır ve yalan yere yemin etmesi hâlinde cezalandırılacağı hususunda dikkatini çeker. Yemin edecek kimse, yemin konusunun yeterli açıklıkta olmadığını ileri sürerse; hâkim, karşı tarafın görüşünü aldıktan sonra derhâl bu konuda kararını verir. Değinilen madde gereğince yemin, "Size sorulan sorular hakkında, gerçeğe uygun cevap vereceğinize ve hiçbir şey saklamayacağınıza namusunuz, şerefiniz ve kutsal saydığınız bütün inanç ve değerler üzerine yemin eder misiniz?" şeklinde yöneltilir ve yemin teklif edilen kimse tarafından "Bana sorulan sorular hakkında gerçeğe uygun cevap vereceğime ve hiçbir şey saklamayacağıma namusum, şerefim ve kutsal saydığım bütün inanç ve değerlerim üzerine yemin ediyorum." denilmek suretiyle eda edilmiş sayılır.Yasanın 234 ve devamı maddeleri gereğince, okuma ve yazma bilen sağır veya dilsizler, yemin hakkındaki beyanlarını yazıp imzalayarak yemin ederler. Okuma ve yazma bilmeyen sağır veya dilsizler, işaretlerinden anlayan bir bilirkişi aracılığıyla yemin ederler. Yemin edecek kimse, mahkemeye gelemeyecek kadar hasta veya özürlü ise hâkim, bulunduğu yerde o kimseye yemin ettirir. Bu sırada isterlerse taraf vekilleri ve karşı taraf da hazır bulunabilir. Mahkemenin yargı çevresi dışında oturan kimse, yemin için davaya bakan mahkemeye gelmek zorundadır. Ancak, yemin edecek kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile yemin icrası mümkün değil ise istinabe yolu ile yemin ettirilir.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 237 ve müteakip maddeleri uyarınca, hâkim, eksik olan noktaları tamamlamak veya açık olmayan hususları aydınlatmak için yeminin konusu ile bağlantılı gördüğü soruları yemin eden kimseye sorabilir. Hâkim, yemin eden kimsenin beyanını dinleyip tutanağa geçirir ve yazılanları yüksek sesle huzurunda okur; beyanında ısrar edip etmediğini sorar ve verilen cevabı tutanağa kaydeder. Yemin eda edildikten sonra, yalan yere yemin nedeniyle açılan ceza davası, esas dava bakımından bekletici sorun yapılamaz.Dolayısıyla yeminli beyandan dönülmesi mümkün değildir. Davalı yargılamanın 3. Celsesinde yeminli beyanında belirttiği temel ilişkiye ait delilleri kesin süre içerisinde sunmamıştır. Bu nedenle çekin nedeni alacak iddiasının ispatlanmadığı gibi aksi düşünülse dahi davacı tarafın daha önce 470.000,00TL alacak ile ilgili olarak ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... sayılı dosyasında icra takibi başlattığı bu takibin kesinleştiği, bu takipteki alacağı ile ilgili olarak ... 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2018/... esas sayılı dosyasında tasarrufun iptali davası açtığı, davanın kabulüne karar verildiği, davacının dava konusu çek dayanak olarak gösterilip aynı icra dairesinde ilk takipten sonra 2018/... esas sayılı dosyasında ayrıca icra takibi başlattığı, gerek tasarrufun iptaline konu dava dosyalarındaki beyanları dikkate alındığında sözleşme bedelinin 470.000,00 TL olduğu oysaki davaya konu çek bedelinin 600.000,00 TL olduğu ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... sayılı dosyasında başlatılan ve kesinleşen takipte aynı alacak talep edildiği gibi ayrıca dava konusu çeke dayalı başlatılan 2018/... esas sayılı dosyasında kesinleşen takipte yeniden alacak talep edildiği takip talebinde tahsilde tekerrüre neden olunması istenmediği davalının aynı alacak için çift takiple çift tahsilat yapılmasına neden olunacağı ki bu kapsamda her iki takip dayanak olarak gösterilen iki ayrı tasarrufun iptali davalarında iki ayrı tasarrufun iptali kararlarının bulunduğu da gözden kaçırılmamalı ve dikkate alınmalıdır.Her ne kadar takip hukukuna ilişkin olsa da ... 12 HD, 06.11.2017, E. 2016/, K. 2017/ sayılı kararında da bu husus belirtilmiştir. “Alacaklı tarafından borçlu hakkında yapılmış bir icra takibi mevcut iken, bu takibin iptaline ilişkin karar kesinleşmeden ya da anılan takipten feragat edilmeden aynı senede dayanılarak bu kez genel haciz yolu ile ilâmsız icra takibine başlandığı, borçlunun da takibin şekline göre icra müdürlüğüne başvurusunda bu durumu itirazen bildirdiği, dolayısıyla derdestlik itirazının yerinde olduğu anlaşılmaktadır. O halde, mahkemece, derdestlik nedeniyle itirazın kaldırılması isteminin reddine karar verilmesi gerekirken…”Borçlu hakkında başlatılan icra takibinin devamı sırasında, aynı alacağa dayalı olarak aynı borçlu hakkında yeni bir takip başlatılmasının usulsüz olduğuna dair iddia, takip hukukunda mükerrerlik şeklinde nitelendirilmiş olup, medeni usul hukukundaki karşılığı ise derdestliktir. 1086 sayılı HUMK’nın 187/1-4 ve 194. maddelerindeki düzenlemede derdestlik, ilk itiraz olarak nitelendirilmiş iken, 6100 sayılı HMK’nın yürürlüğe girmesi ile 114/1-ı maddesinde yapılan düzenleme ile derdestlik, dava şartı haline getirilmiştir. Dava şartının takip hukukundaki karşılığı ise takip şartıdır. HMK’daki değişiklikte değerlendirilerek, ... Kurulunun 20.01.2023 tarih ve 2021/ E. - 2023/ K. sayılı kararı ile; alacaklının tercih hakkını ilk başlatılan takip türünden yana kullanmış olduğu durumda, aynı borca ilişkin olarak yeni başlatılan takibin mükerrer olacağından bahisle ikinci takibin iptali gerektiğine ve bu hususun süresiz şikayete tabi olduğuna karar verilmiştir. Bunun üzerine ... dairesi ilamsız icra takiplerinde, mükerrerlik iddiasının borca itiraz olduğu yönündeki kabulde değişikliğe gidilerek, aynı alacağa dayalı olarak mevcut bir takip varken yeni bir takip başlatıldığına dair iddianın, takip şartı olarak değerlendirilmesi ve buna bağlı olarak mükerrer takibin iptali talebinin icra mahkemesine şikayet yolu ile getirileceği, söz konusu şikayetin ise süresiz olarak incelenebileceği sonucuna varılmıştır.İcra ve İflas Kanunu sistemimizde alacaklı tarafından aynı borçlu aleyhine, aynı alacaktan dolayı tek takip yapılması asıl olup, “tahsilde tekerrür" kaydı içerse bile aynı anda iki takip yapılabileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Alacaklı tercih hakkını kullanarak rehnin paraya çevrilmesi yolu ile takip yapması durumunda bu icra takibi sonucunda rehin tutarı borcu ödemeye yetmezse kalan alacağını haciz (veya iflas) yolu ile isteyebilir. İcra ve iflas hukuku, icra ve iflas takiplerinin usul hukuku niteliğindedir Bu hukuk dalının amacı, bir yandan takip alacaklısının alacağına kavuşması için borçlu veya üçüncü kişilerin çıkarabilecekleri zorlukları ortadan kaldırmak, diğer yandan kötü niyetli takiplere karşı takip borçlusunun kendisini korumasını sağlayacak hukuki çareler bulmak, bu arada takipten etkilenen üçüncü kişilerin menfaatlerini korumak, takip işlemlerinin yapılması sırasında insan hak ve hürriyetlerinin ihlal edilmesini önlemektir. Borçlunun borcunu zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirmemesi, alacaklıya borçlunun anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan temel haklarına ölçüsüz ve sınırsız müdahale hakkını tanımaz. Cebri icra hukunda sadece alacaklının değil, borçlunun menfaatleri de dikkate alınmalı ve bunlar dengelenmeye çalışılmalıdır. İcra takibinin amacının alacağın tahsili olmakla birlikte icra takibindeki menfaat dengesinin korunması bakımından icra takibi sonucunda borçlunun da en az giderle yükümlü tutulmasının sağlanmasını gerektirir. Alacaklı tarafından aynı alacaktan dolayı aynı borçluya karşı ikinci kez takip yapılması, borçlunun fazladan icra takip masraflarına ve (alacaklı kendisini vekil ile temsil ettirmiş ise) icra vekâlet ücretine katlanmasına neden olur. Bu durumda icra takibinde menfaat dengesi bozulacağı gibi, cebri icra organları da gereksiz yere meşgul edilmiş olacağından adil yargılanmanın bir unsuru olan usul ekonomisine de aykırılık oluşturur. Anayasa’nın 36 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan "hak arama özgürlüğü" diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. İcra hukuku bakımından bireylerin özel hukuktan kaynaklanan haklarını elde edememeleri durumunda, cebri icra organlarına başvurmalarının zorunluluğu, icra hukukunda hak arama hürriyetinin temelini oluşturur. Bireylerin kendi haklarını elde etmelerinin yasak oluşu, diğer bir ifadeyle ihkak-ı hak yasağı dolayısıyla devlet, cebri icra organları aracılığıyla hakkın elde edilmesini sağlamaktadır. Buna göre hakkın cebri icra yoluyla elde edilmesi hak arama hürriyeti sayesinde gerçekleşmektedir. Alacaklının icra takibi yoluyla hak arama hürriyetine sahip olması sınırsız olmayıp, bu hak dürüstlük kuralına aykırı olarak kullanılamaz. Alacaklının mevcut bir icra takibi devam ederken aynı alacaktan dolayı aynı borçluya karşı ikinci kez icra takibi başlatmasında hak arama hürriyetinden de bahsedilemez. Kaldı ki alacaklının aynı alacağı için aynı borçluya karşı ikinci icra takibi yapmasında hukuki yarar da bulunmamaktadır. Borçlunun hukuki dayanaktan yoksun bu icra takibi karşısında korunması gerekir. Bu koruma hem hak arama hürriyetinin bir gereği hem de borçlu aleyhine bozulan menfaat dengesinin kurulabilmesi için oldukça önemlidir .(... 20.01.2023 tarih 2021/ E., 2023/ K. Sayılı Kararı)... İçtihadı Birleştirme kararında vurgulanan bu hususları TBK madde 133 deki; mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz hükmü ile kambiyo senedinin düzenlenmiş olduğu hallerde, taraflar arasında kaideten iki ayrı borç münasebeti oluşması ve alacaklının temel ilişkiye yahut kambiyo senedine dayalı olarak alacak talep edebilmesine ilişkin seçimlik hakkı kullanabilmesi çerçevesinde değerlendirmek gerekmektedir.Eldeki dava konusu olayda davacı ve davalının çeki TBK 133'de düzenlenen yenileme amacıyla düzenlemedikleri sabittir.Ticari senetlerden ( kambiyo senedi ) olan bono bir mücerret kıymetli evraktır. Ancak, senedin mücerret oluşu temel bir hukuki ilişkiye dayanmayacağı anlamına gelmez. Fakat kambiyo senedi düzenlenmekle taraflar arasında temel ilişki ve kambiyo ilişkisi olmak üzere iki ayrı ilişki meydana gelmiş olur. Bu durumda, kural olarak, alacaklı hakkını dilerse temel ( asıl ) borç ilişkisine, dilerse kambiyo ilişkisine dayanarak talep edebilir. ( ... ). (.... 11. HD. Tarih, 22.3.1984 E. ... .K). Dolayısıyla aksi kararlaştırılmadıkça bir borç için borçlu alacaklıya bir kambiyo senedi verirse bununla adi borç sona ermez. Alacaklı eski adi alacağını muhafaza etmekle beraber kambiyo senedindeki hakka da sahip olur. İki ayrı alacak yaratılmış olmaz. Alacaklının ileri sürebileceği iki seçimlik hakkı bulunur. Kambiyo senedi dolayısıyla, başvurma mümkün olunca, adi alacağı da talep hakkı doğar. Alacaklı bu haklardan birini veya ötekini kullanmak zorunluluğunda değildir ve seçim yapmakta serbesttir. Fakat adi alacağı talep ederse, kambiyo senedini borçluya geri vermekle yükümlüdür.TTK. ile benimsenen kambiyo hukuku sisteminde bononun temelinde esas borç ilişkisinin varlığı kabul edilmiştir. Keşideci ve lehdar arasında temeldeki ilişkinin kambiyo senedine dönüştürülmesi yolunda yaptıkları ek bağıt önceki alacak ve borçluluğun biçimsel açıdan yeni bir görünüme bürünmesi amacına yöneliktir. Yoksa, temeldeki borç ilişkisini sona erdirmez ve yeniden ortaya çıkarmaz. Çünkü, BK.nun 114. (Yeni TBK 133) maddesi gereğince, mevcut bir borç için kambiyo taahhüdünde bulunmak, kural olarak tecdidi tazammun etmez. Böyle olunca, TTK.nun 557. maddesindeki ana kural dışında kalan ve senede dayanma olanağı bulunmayan istisnai hallerde alacaklı kambiyo senedini bir tarafa bırakarak esas borç ilişkisini ileri sürebileceği gibi, hem senede, hem de temel borç ilişkisine dayanmağa da hakkı vardır. Gerçekten, TTK.nun 557. maddesinde kıymetli evrakta yerleşik hakkın senetten ayrı olarak dermeyan edilemeyeceğine ilişkin hüküm, senedin geçerliliğini koruduğu ve ona dayanma olanağı bulunduğu sürece temel borç ilişkisinin dava konusu yapılamayacağı anlamındadır. Çünkü, bu durumda davalı senedin ibrazını istemek hakkına sahiptir. (... 11. HD. 25.4.1978 Tarih, E ... K.) ... 22. Hukuk Dairesinin 2014/ E, 2014/ K sayılı ilamında da vurgulandığı üzere; kambiyo senedinin vadesi geldiğinde alacaklı adi alacağı veya kambiyo alacağını talep etmekte özgürdür. Yoksa mutlaka kambiyo alacağını talep etmek zorunda değildir. İki alacağın (hakkın) birden var olması ve tercihe göre bunlardan birinin talep edilebilir olmasına hakların yarışması denir. Ancak, elbette iki alacağın bir arada talep edilmesi ve mükerrer ödeme istenmesi olanaklı değildir. Alacaklı adi alacağı talep ederse, kambiyo senedini zedelenmemiş olarak geri vermekle yükümlüdür. Bu durumda kambiyo taahhüdüne ifa yerine değil ifa uğruna girilmiştir. Temel borç ilişkisinden doğan talep hakkı ortadan kalkmamış, bu hakka paralel ve yarışan bir kambiyo talep hakkı doğmuştur. Alacaklı bu haklardan birini veya ötekini kullanmak zorunluluğunda değildir ve seçim yapmakta serbesttir. Fakat adi alacağı talep ederse kambiyo senedini borçluya geri vermekle yükümlüdür. Davacı seçim hakkını kullanarak temel borç ilişkisi seçmiştir..." (Aynı yönde ... 9. Hukuk Dairesinin 2010/ E, 2010/ K)Seçimlik haklardan birinin kullanılmasının diğerinin tüketilmesine etkisi yalnızca buradaki örnekle sınırlı değildir. ... uygulamalarında ayıptan kaynaklanan seçimlik hakların birinin kullanılması durumunda ıslah yolu ile bu seçimlik hakkın değiştirilemeyeceğine dair ... 3. Hukuk Dairesinin 2023/ E, 2024/ K da bu yöndedir. ... 11. Hukuk Dairesi’nin 19.01.2023 T., 2021/ E. ve 2023/ K. Ve ... 18.06.2025 T., 2024/ E. ve 2025/ K. Sayılı kararına konu olayda da, aynen iade istenmişse bedele hükmedilemeyeceği gibi, para cinsi olarak TL istenen bedelinde sonradan yabancı para cinsine çevrilemeyeceği kabul edilmiştir. İçtihada konu olayda; davacının dava dilekçesinde malların öncelikle aynen iadesini, bu mümkün olmadığı takdirde ise bedelinin Türk Lirası üzerinden tahsilini talep ettiği, bu suretle seçim hakkını Türk Lirası yönünde kullandığı tespit edilmiştir. Seçim hakkının yenilik doğuran bir hak olduğu ve bir kez kullanıldığında sona erdiği gözetilerek, davacının bu iradesini sonradan ıslah yoluyla başka bir ülke parasına çeviremeyeceği belirtilmiştir. Ayrıca, depoda mevcut mallar bakımından taraflar arasındaki ilişkinin saklama sözleşmesi niteliğinde olduğu, bu nedenle saklayanın TBK m.575 gereğince malları aynen geri verme yükümlülüğü altında bulunduğu ifade edilmiştir. Bu itibarla, depoda bulunan mallar yönünden bedel tahsiline karar verilmesinin mümkün olmadığı, öncelikle aynen iade talebi yönünde hüküm kurulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, ... davanın Türk Lirası üzerinden açılması halinde, TBK m.99 kapsamında yenilik doğuran hak niteliğinde olan seçim hakkının Türk Lirası üzerinden kullanılmış sayılacağını; bu nedenle, söz konusu hakkın ıslah yoluyla başka bir ülke parasına çevrilemeyeceğini ve saklama sözleşmesi kapsamındaki halihazırda mevcut mallar bakımından bedel tahsilinin mümkün bulunmadığını hükme bağlamıştır.Sonuç olarak davalının yeminli ilk beyanın itibar edilmeyeceği düşünülse dahi mahkememizin 02.07.2025 tarihli kararında da belirtildiği üzere davalı ilk olarak ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... sayılı dosyasında icra takibi başlattığı bu takibin kesinleştiği, bu takipteki alacağı ile ilgili olarak ... 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2018/... esas sayılı dosyasında tasarrufun iptali davası açtığı, davanın kabulüne karar verildiği, dolayısıyla davacının çek dolayısıyla borçlu olmadığı belirtilmiştir. Yukarıdaki açıklamalar ... Kararı, ... kararları ve doktrindeki görüşlerle birlikte bu husus tekrar değerlendirildiğinde: davacının dava konusu çek dayanak olarak gösterilip aynı icra dairesinde ilk takipten sonra 2018/... esas sayılı dosyasında ayrıca icra takibi başlattığı, bu takip dayanak olarak gösterilen ... 10. Aliye Hukuk mahkemesinin 2019/... E sayılı dosyasına sunduğu 29.12.2020 tarihli beyanından da anlaşılacağı üzere çekin temel ilişkisi olan adi alacağın ... 10. İcra Müdürlüğü'nün 2018/... sayılı dosyasında takibe konu edilen alacak olduğu, öncelikli olarak temel ilişkideki adi alacağın takibe konu edilerek talep edildiği ve bu takibin kesinleştiği, davalının seçimlik hakkını adi alacaktan yana kullandığı ve ilk olarak takibi başlattığı, kesinleşmesi üzerine Mahkemeden tasarrufun iptali kararı aldığı, yukarıda anlatılan ... içtihatı birleştirme kararındaki gerekçeler, gerekse seçimlik haklardan birinin kullanılması durumunda diğer hakların tüketileceğine dair ... kararları, kambiyo evrakı bakımından da temel ilişkideki adi alacağın yahut kambiyo alacağının talep edilmesinde seçimlik hak yaratılmış olduğu, seçimlik haklardan adi alacağın kullanılması durumunda kambiyo evrakının geri iadesinin gerekeceğine dair ... içtihat ve doktrin görüşleri dikkate alındığında davacının menfi tespit isteminde haklı olduğu kabul edilerek davanın kabulüne karar verilmiştir. ... Mahkemesi kararında belirtilen icra dosyalarının celbine ilişkin eksikliklerin tamamlanması kesin karar niteliğinde olduğundan bu duruma uyularak müzekkere yazılmış, ancak ... mahkemesi kararında aynı zamanda esasa girilerek esas yönünden belirttiği görüşlerin ilk derece mahkemesi bakımından kesin karar niteliğinde olmayacağı üzerinde durulması gerekmektedir.Zira öncelikle ... mahkemesinin kararlarının kesinliği üzerinde durulmalıdır. HMK 'nın Madde 353'e göre; Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşılırsa; a) Aşağıdaki durumlarda bölge adliye mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir: 1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması. 2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması. 3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması (…)46 4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması. 5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, (…)46 karar verilmiş olması. 6) (Değişik:22/7/2020-7251/35 md.) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması. b) Aşağıdaki durumlarda davanın esasıyla ilgili olarak; 1) İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine, 2) Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında, 3) Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise bunların tamamlanmasından sonra başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında, duruşma yapılmadan karar verilir. ... mahkemesi kararının delil toplama yönünden mahkememiz kararını kaldırdığı, yasanın 353/a-6 maddesinin uygulandığı anlaşılmaktadır. A/6.bendinin uygulandığı hallerde ... mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararının "esası incelemeden kararın kaldırılmasına" kesin olarak karar vereceği yasal hükme bağlanmıştır. Buradaki kesinlik 353/1a maddesindeki sayılan hallere ilişkindir. Şayet tahkikatta toplanacak delil kalmamış ise, b fıkrası uygulanacaktır. Bu durumda ... mahkemesi aynı zamanda hüküm mahkemesi olduğundan esas hakkındaki hükmü de kurabilecektir. Yasa koyucu ... kararlarına karşı ilk derece mahkemesine hem eksik delillerin toplanması hemde esas hakkında direnme hakkı tanınmış iken ... mahkemelerinin aynı zamanda hüküm mahkemesi olması dolayısıyla ilk derece mahkemesine böyle bir imkan tanınmamıştır, zira yasa koyucu 353/a fıkrasında belirtilen hallerin kesin olmasına kararlaştırmıştır. Bu durumda ilk derece mahkemesine bu hallere ilişkin direnme hakkı yasa gereği tanınmamıştır. Toplanacak delilin kalmadığı hallerde ... mahkemesine esasa girerek ... başvurusunun esastan reddine kararın kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına karar verme yetkisi bulunmaktadır. Bu durumda zaten B bendinin uygulandığı hallerde ilk derece mahkemesinin direnmesini gerektirecek hukuksal durum söz konusu olmayacaktır. ... mahkemesi kararı esas yönünden miktar itibari yönünden kesinse kesin olacak ... yolu açık ise ... ... gidecektir. Bu nedenle yasa koyucu ... kararlarına karşı ilk derece mahkemesine direnme hakkı tanırken, ... mahkemesi kararlarına ... mahkemelerinin hüküm mahkemesi olması dolayısıyla işleyişleri gereği ve eksik delil toplanması halinde de yargılamaların uzamaması bakımından kaldırma kararları kesin olacağı belirtilerek direnme hakkı tanınmasına ihtiyaç duymamıştır. Buradaki temel tartışılacak husus A/6 fıkrası uyarınca kaldırma yapıldığında aynı zamanda ... mahkemesince esasa ilişkin hukuksal nitelendirmede bulunulduğunda eksik delil toplama yönünden kararın kesin olacağı tartışmasızsa da A /6 maddesi uygulanırken aynı zamanda esasa girilmiş olması nedeniyle esas yönünden yapılan bu hukuki belirlemelerin kesin olup olmayacağıdır. Yasanın A bendi açıkça bu bentte belirtilen hallerde kaldırma kararının kesin olacağı belirtildiğinden kaldırmanın da esasa girilmeden yapılması gerektiği yasada açıklanmış olduğundan ... mahkemesinin hüküm mahkemesi olması dolayısıyla toplanacak delil kalmaması durumunda işin esasına girerek hüküm kurabilecek olması nedeniyle A/6.maddesi uyarınca yapılan kaldırmalarda esasa yönelik hukuki belirlemeler ilk derece mahkemesi açısından kesin olmayacaktır, aksi takdirde ... kararlarına karşı direnme hakkı verilen ilk derece mahkemelerine ... mahkemesi kararları karşısında esas yönünden dahi kesinlik atfedilerek yasada ön görülmeyen hallerde esas yönünden de bağlayıcı olacak biçimde ilk derece mahkemelerince hüküm kurulması gerektiği sonucuna varmak yargılama faaliyetinin amacıyla bağdaşmayacaktır. Nitekim yasanın düzenlemesi de bu hususta açıktır. Bu nedenle ... Mahkemesinin 25/11/2025 tarihli kararındaki A6 maddesi kapsamındaki celp edilecek dosyalarla ilgili kısmı kesin ise de kararın içeriğindeki esasa ilişkin hukuksal nitelendirmeler bakımından kesin olmadığı kabul edilmiştir. Açıklanan gerekçelerle davanın kabulüne dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle ; 1-DAVANIN KABULÜ İLE; ... 10. İcra Müdürlüğünün 2018/... Esas sayılı dosyasında takibe konu 30/10/2018 tarihli ... seri numaralı, 600.000,00 TL bedelli çekten dolayı davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine 2-Harçlar Yasası gereğince alınması gerekli 40.986,00 TL harçtan başlangıçta alınan 10.246,50 TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 30.739,50 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına, 3-Davacı tarafça yapılan 10.246,50 TL peşin harç, 80,70 TL başvurma harcı ve 677,50 TL yargılama gideri toplamı 11.004,70 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, 4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen 96.000,00 TL nispi vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, Kesinleşme süreci tamamlana kadar masraf avanslarının kullanılabileceği nazara alınarak kararın kesinleşmesinden sonra yazı işlerince yapılacak hesaba göre artan avansların yatıran tarafa iadesine, Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde Mahkememize veya Mahkememize ulaştırılmak üzere aynı nitelikteki başka yer mahkemesine verilecek dilekçe ile ... Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde kullanılabilecek ... olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okundu, usulen anlatıldı. 16/09/2026
Başkan ... E-imzalı Üye ... E-imzalı Üye ... E-imzalı Katip ... E-imzalı