T.C. BURSA BAM .... HUKUK DAİRESİ T.C. BURSA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ ... HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO :. KARAR NO :.
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN : ... (...) ÜYE : ... (...) * ÜYE : ... (...) KATİP : ... (...)
İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ : BURSA .. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TARİHİ : . NUMARASI : .
DAVACI : ... VEKİLİ : Av. ... VEKİLİ : Av. ...
DAVA : Menfi Tespit (Alım Satım) KARAR TARİHİ : 27/11/2025 KARAR YAZIM TARİHİ : 02/12/2025
Davalı vekili tarafından yukarıda belirtilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca yapılan ön inceleme sonucu eksiklik bulunmadığı anlaşılmış olmakla dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde gereği görüşülüp düşünüldü: TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: Müvekkilin davalı ...Tic. Ltd. Şti' ye olan borçları sebebiyle Bursa .... İcra Müdürlüğünün ... E. , Bursa ....İcra Müd.... E. ve Bursa ...İcra Müdürlüğü ... E. sayılı icra takipleri ile karşı karşıya kaldığını, borcunu iyiniyetli olarak ödemek isteyen Müvekkil ile davalı yan arasında 14/12/2017 tarihli ödeme protokolü üzerinde anlaşmaya varıldığını, Protokol kapsamında davalı yana; ...şubesine ait 15/06/2018 keşide tarihli bedeli 71.580,00 TL olan müşteri çeki, ...Şubesine ait 30/06/2018 keşide tarihli bedeli 50.000,00 TL olan müşteri çeki, ... İstanbul Şubesine ait... keşide tarihli bedeli 25.000,00 TL olan müşteri çeki ve 27.000,00 TL bedelli, ödeme günü 20/12/2017 olan, keşidecisinin Müvekkil olduğu bono teslim edildiğini, davalı yana ödeme olarak teslim edilen evraklardan hepsinin zamanında ödendiğini, ancak ... Şubesine ait 30/06/2018 keşide tarihli bedeli 50.000,00 TL olan müşteri çekinin keşideci tarafından tarihinde ödenmemiş bunun üzerine davalı yan tarafından Bursa ....İcra Müd. ... E. sayılı takip ikame edilmiş ve bu dosya borcu da Müvekkil tarafından ödenerek dosya infaz edilmiş ve kapatıldığını, davalı yanca belirtilen tüm ödemelerin yukarıda açıkladığımız üzere eksiksiz olarak yapılmış olmasına rağmen davalı yan tarafından ödemelerin icra dosyasına bildirilmediği gibi yukarıda belirttiğimiz Bursa ....İcra Müd....Esas, Bursa ....İcra Müd. ...0 E. ve Bursa ....İcra Müd. ... E. sayılı icra takiplerinin halen derdest durumda olduğunu, ticari hayatını sağlıklı şekilde devam ettirmek isteyen ve ödemelerini yapan müvekkilin halen haciz tehdidi altında olmasının kabul edilemeyeceğini, müvekkil tarafından yapılan ödemelerin icra dosyasına bildirilmemesinin yanısıra, dosyalar açık olduğundan müvekkil aleyhine kötüniyetli olarak derdest olan dosyalardan aleyhlerine faiz işlediğini, bu nedenlerle Bursa ...İcra Müd... E. , Bursa ...İcra Müd. .... E. ve Bursa 12.İcra Müd. ... E. sayılı dosyalarında belirtilen borcunun olmadığının tespitine, davalı yanın %20 den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına mahkum edilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı yan üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle: yetkili mahkemenin İcra Hukuk Mahkemeleri olduğunu, Dava dilekçesi incelendiğinde, davacının, borçlu tarafı bulunduğu Bursa... İcra Müdürlüğü’nün .... E., Bursa ... İcra Müdürlüğü’nün ... E., Bursa .... İcra Müdürlüğü’nün ... E. sayılı icra dosyalarına konu kambiyo senetlerinden kaynaklanan borcunu inkâr etmediği görüldüğünü, İddia, 14/12/2017 tarihli protokol gereği yapılan ödemelerin icra dosyalarına alacaklı vekili olarak tarafımızca bildirilmediği, davacının haciz baskısı altında olduğu, protokolde tahsil harcı hariç yazısı yazmasına rağmen, aslında dahil olduğu yönünde olduğunu, haricen yapılan tahsilâtın icra dosyasına bildirilmesi yönünde bir zorunluluk mevzuatımızda yer almadığını, zira borçlu taraf elindeki makbuzları icra dosyasına sunarak ve tahsil harçlarını ödeyerek icra dosyasını resmî olarak infaz ettirme hakkına her zaman sahip olduğunu, alacaklı ve/veya vekili tarafından gerek cezaî gerekse meslekî sorumluluk tek bir noktada söz konusu olabileceğini, protokolün davacı şirketin borcunu ödemek için iyiniyetle yaptığı bir girişimin sonucu değil, istihkak davasının aleyhlerinde bitmesi ve haciz işlemi için adrese gidilmesi sebebi ile düzenlenen bir borç tasfiye protokolü ve hukuken yapmak zorunda kaldıkları ödemeler olduğunu, daha önce yapılan hacizler esnasında istihkak iddiasında bulunan ve işletmenin kendilerine ait olup borçlu bekil ltd.şti. ile ilgilerinin olmadığını iddia eden fan iklimlendirme ltd.şti.nin bu işyeri adresinde muvazaalı ve göstermelik bir işletme olduğu ortaya çıktığını, bu şirket (Fan İklimlendirme Ltd.Şti.) adına alınmış ödeme çeklerini bizzat Bekil Ltd.Şti. ciro ederek tarafımıza ödeme olarak vermiş ve ödeme protokollerinde her iki şirket adına da Salim Bekil'in imza attığını, bu nedenlerle davacı tarafça gerçek dışı ve yasal mesnetten yoksun iddialarla açılmış bulunan iş bu davanın reddine, yargılama giderleri ile avukatlık ücretlerinin davacı tarafa tahmiline, davacının kötüniyetle dava açması nedeni ile H.M.K.nın 326. maddesi uyarınca vekâlet ücreti ve disiplin para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesini yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece, "Toplanan tüm deliller ve dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde açılan dava; davalı tarafça davacı aleyhine başlatılmış olan Bursa ... İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı, Bursa .... İcra Müdürlüğü'nün 2017/870 Esas sayılı, Bursa ... İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyalarına dayalı olarak davacı tarafın davalı tarafa borçlu olunmadığının tespitine dair karar verilmesine ilişkindir. Taraflar arasında 14/12/2017 tarihli ödeme protokolü tanzim edildiği, protokol incelendiğinde protokolde belirtilen bono ve çekler ödeme gününde ödendiğinde tahsil harcı haricinde davalı alacaklının alacağının kalmayacağının , çekler ve bono ödeme gününde ödenmediğinde alacaklının icra dosyalarına devam edebileceği, icra dosyalarına karşılık alınan çekler ve bononun tahsilatta mükerrer olmamak şartıyla icraya verilebileceği, çekler ve bono ödendiğinde tarafların birbirlerini tahsil harcı hariç gayri kabil rücu külliyen ibra edecekleri hususunda anlaşıldığının tespit edildiği, mahkememizce çeklerin ödenip ödenmediği , ödenme tarihleri hususunda ilgili bankalara müzekkereler yazıldığı, davacının davaya konu edilen icra takiplerinden dolayı davalı tarafa borçlu olup olmadığı hususunda (ilgili icra dosyaları, tarafların ticari kayıt-defterleri üzerinde inceleme yapılmak suretiyle) dosyanın SMMM bilirkişiye ve emekli icra müdürü bilirkişiye tevdi edildiği, bilirkişiler tarafından tanzim edilen 31/03/2021 tarihli bilirkişi ikinci ek raporunda özetle; protokole konu edilen üç adet takip dosyasında ödenilmesi gereken bakiye tahsil harcı miktarının 5.086,33 TL olduğu, takip dosyalarının toplam borcunun 165.551,27 TL olduğu, bakiye tahsil harcı düşüldüğünde geriye 160.464,94 TL kaldığı, davacı tarafça yapılan ödemelerin 173.580,00 TL olduğu, davacı tarafça, tahsil harçları düşüldüğünde davalı tarafa 13.115,06 TL fazladan ödeme yapıldığının bildirildiği, bilirkişiler tarafından tanzim edilen kök ve ek raporlarda davaya konu edilen hususlar gerekçeli, ayrıntılı olarak açıklanmış, bilirkişiler tarafından tanzim edilen 31/03/2021 tarihli ikinci ek raporun hükme esas alınmaya yeterli olduğu kanaatine varılarak, davacı tarafça davaya konu edilen üç adet icra dosyasına dayalı olarak davalı tarafa fazladan ödeme yapıldığı tespit edilerek davanın kabulüne, buna göre davacı tarafın, Bursa ... İcra Müdürlüğü’nün ...Esas sayılı icra dosyasına dayalı olarak, Bursa .... İcra Müdürlüğü’nün ... Esas sayılı icra dosyasına dayalı olarak, Bursa... İcra Müdürlüğü’nün 2016/6334 Esas sayılı icra dosyasına dayalı olarak davalıya borçlu olmadığının tespitine, yasal şartları oluşmadığından davacı tarafın kötüniyet tazminat talebinin reddine " karar verilmiştir. Karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davalı vekili istinaf dilekçesi ile; cevap dilekçesi tekrarla, davacının dava dilekçesinde, dava konusu takiplerden dolayı borçlu olduğunu kabul ettiğini, mahkemenin talepten fazlasına karar veremeyeceğini, takip dosyaları nedeniyle taraflar arasında protokol yapıldığını, davacı tarafa karşı yapılan haciz işlemi sonrasında davacının protokol imzaladığını, davacının borçlarını ödemek amacıyla iyiniyetli olarak protokolü imzaladığı iddiasının gerçek dışı olduğunu, protokole konu çek ve senetlerin ödendiğini, haricen yapılan tahsilatların icra dosyasına alacaklı tarafından bildirilmesinin zorunlu olmadığını, protokole göre takip dosyalarına ilişkin tahsil harçlarının davacı tarafından ödenmesi gerektiğini, protokol imzalanmasıyla birlikte takip dosyalarında haciz işlemi yapılmadığını, davacı tarafın haricen yaptığı ödemeleri icra dosyalarına bildirerek tahsil harçlarını yatırması gerektiğini, ancak bunu yapmayarak eldeki davayı açmasının kötü niyetli olduğunu, taraflar arasındaki tüm dosyalara borcun protokol kapsamında ödendiğinin bildirildiğini, bu davanın açılmasında hukuki yararın bulunmadığını, davacı vekilinin dosya tarafları dışındaki başkaca benzer bir dosyada da aynı şekilde uyuşmazlık taraflar arasında protokol ile sona erdiği halde müvekkilinden habersiz olarak sırf karşı vekalet ücreti ve tazminat alabilmek için dava açtığını, takip sonrası takiple ilgili alacaklıya yapılan ödemelerin icra müdürlüğü tarafından kabul edilmemesi halinde şikayet yoluyla icra mahkemesine başvurulması gerektiğini, mahkemenin istirdadı istenen kısımla ilgili olarak yazdığı gerekçesine göre, şayet dava dilekçesinde bu hususta talep olsa idi istirdat talebinin de kabulüne karar vereceğinin anlaşıldığını, mahkeme gerekçesinin son derece eksik ve tutarsız olduğunu, yanlış değerlendirmeler içerdiğini, tüm bu nedenlerle kararın kaldırılmasını talep etmiştir. Davacı vekili istinafa cevap dilekçesi ile; daha önceki beyanlarını tekrarla, başvurunun reddini dilemiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE: Dava, icra takibi nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine yöneliktir. İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiş, karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. Madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. Eldeki davada, davacı, davalı tarafından aleyhlerine açılan icra takipleri nedeniyle davalı ile protokol yaptıklarını, protokol kapsamında davalıya verilen 3 adet çek ve 1 adet bononun ödendiğini, herhangi bir borcu kalmadığını ancak buna rağmen davalının ödemeleri icra dosyalarına bildirmediğini, icra tehdidi altında olduğu iddialarıyla söz konusu takiplerden dolayı borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ise, protokolün varlığını inkar etmemiş, davacının borçlarının tasfiyesi amacıyla protokol yapıldığını, bu kapsamında verilen çek ve bononun tamamen tahsil edildiğini, haricen yapılan tahsilatları icra dosyasına bildirmelerinin zorunlu olmadığını, aksine davacı tarafından ödemelerin icra dosyalarına bildirilerek tahsil harcının ödenmesi ile dosyaların infaz edilebileceğini, zira protokole göre tahsil harçlarının ödenme yükümlülüğünün davacı üzerinde olduğunu, davacının dava açmakta hukuki yararının bulunmadığını iddia etmiştir. Mahkemece, bilirkişilerden alınan rapor doğrultusunda, davacının takip dosyalarındaki borç tutarından daha fazla ödemede bulunduğu tespitiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Taraflar arasında, davacının icra takipleri nedeniyle davalıya olan borçlarının tasfiyesi amacıyla bir protokol yapıldığı ve bu protokol kapsamındaki edimlerin ise davacı tarafından yerine getirildiği hususunda bir uyuşmazlık olmayıp, uyuşmazlık davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararının bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır. Öncelikle, söz konusu protokol incelendiğinde, davalı tarafından davacı aleyhine açılan 3 adet icra takibi alacağına karşılık davacı tarafından davalıya 3 adet çek ve 1 adet bononun verildiği, takiplerin devam edeceği, çekler ve bono vadelerinde ödendiklerinde tahsil harcı hariç bir alacağın kalmayacağı, tarafların tahsil harcı hariç birbirlerini gayri kabili rücu ibra edeceklerinin kararlaştırıldığı görülmekte olup, 1 adet çekin ve bononun süresinde ödenmediği, davalı tarafından başlatılan takip sonrası icra dosyalarına ödeme yapıldığı, diğer çeklerin ise vadelerinde ödendikleri, davalının da ödemeler hususunda aksi yönde bir itirazının olmadığı anlaşılmaktadır. Protokol irdelenirken, TBK 133 maddesi ile düzenleme altına alınan “tecdit-yenileme” kavramı ve şartları üzerinde durmakta yarar vardır. Yenileme, dar anlamda borcu sona erdiren sebeplerden biridir. Borcun yenilenmesi alacaklı ile borçlu arasında yapılacak bir sözleşme ile gerçekleşir. Bir borcun yerine yenisinin geçerek eski borcun sona erdirilmesi sözleşmesine yenileme sözleşmesi denir. Bu sözleşme tarafların önceki borç yerine yeni bir borcu geçirme iradelerinden oluşur. Borcun yenilenmesi için her şeyden önce taraflar arasında mevcut ve geçerli eski bir borç bulunması, borçlunun sözleşme ile yeni bir edim üstlenmesi (böylece yeni bir borcun doğması) ve tarafların eski borç yerine geçecek yeni bir borç kurma iradesine sahip olmaları gerekmektedir. Bahsedilen bu irade, yeni bir borç kurmak suretiyle eski borcu ortadan kaldırma, onu sona erdirme iradesidir. Borcun yenilenmesi karine olarak kabul edilemez. Yenileme, tarafların açık iradesine dayanmalıdır(Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Ankara 2018, s. 1293 vd.). Bu kuralı teyit eden TBK'nın 133. maddesinin 2. fıkrasına göre; mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz. Buna karşılık, tarafların kambiyo taahhüdünde bulunmak suretiyle eski borcun (asıl borç ilişkisinin) sona erdiği ve yenilemenin olduğu hususunda anlaşmış olmaları hâlinde kambiyo taahhüdü ifa yerine yapılmış sayılır ve borç yenilenmiş sayılır. Bu yenilemenin sonucu olarak da asıl borç ilişkisi ile ona bağlı teminatlar ortadan kalkar ve asıl borç ilişkinin yerine kambiyo ilişkisinden doğan borç geçer. Kural olarak, bu nitelikte bir anlaşma bulunmadığı veya durum şüpheli olduğu sürece yenilemeden söz edilemez (Bozer/Göle, s. 68). Yalnızca kambiyo taahhüdünde bulunmak, yenilemeye karine teşkil etmese de, tarafların kambiyo taahhüdünün yenilemeyi gerektireceği hususunda anlaşmalarının mümkün olduğu belirtilmiştir. Böyle bir durumda kural olarak, yenilemeyi iddia eden kimse, bu yoldaki anlaşmayı ispatlamalıdır. Çekte düzenleyen ile lehtar arasındaki ilişki, eş söyleyişle bedel ilişkisi tahsil amaçlıdır, yani tahsil şartına bağlı bir ödeme teşebbüsüdür (Poroy/Tekinalp, s. 141, 332). Borcun yenilenmesinden söz edilebilmesi için, eski borç ile yeni borcun hukukî sebepleri birbirinden farklı olması gerekmektedir. Buna karşılık her iki borcun hukukî sebebi aynı ise burada ancak bir borç ikrarından söz edilebilir. Tarafların sadece borç miktarını veya ifa şartlarını değiştirmeleri yenileme için yeterli olmamakta, ayrıca mevcut borç ilişkisinin hukukî sebebinde de bir değişiklik yapılması gerekmektedir (Tekinay, Sulhi Selahattin/Akman, Sermet/Burcuoğlu, Hâluk/Altop, Atilla: Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 1993, s. 989). Borcun yenilenmesi bir hukukî ilişkinin doğması, değiştirilmesi veya ortadan kaldırılması (fesih) sonuçlarının bir veya bir kaçını içerebilir. Bu nedenle, yenileme sözleşmesi sadece bu sonuçlardan birini içerecek şekilde değerlendirilmemelidir. Bu itibarla yenileme sözleşmesi, taraflar arasında süregelen hukukî ilişkileri yok ederek yerine bağımsız ilişkiler kuran geniş kapsamlı bir sözleşmedir. Yenileme işleminin geçerliliği için taraflar yeni bir borç meydana getirirken eskisini ortadan kaldırmak iradesine sahip olmalılardır. Yenileme sözleşmesi için gerekli olan irade beyanının açık bir irade beyanı olabileceği gibi örtülü bir irade beyanı da olabilir. Bu itibarla tarafların yeni bir borç kurulurken eskisini ortadan kaldırmak amacıyla hareket edip etmediklerinin yapılan işlemin muhtevasından ya da işin özelliklerinden çıkarılması gerekmektedir. Hemen belirtilmelidir ki, yenilemenin önemli sonuçlarından biri, eski borcun sona ermesi ve yeni bir borcun doğması ile birlikte eski borca bağlı olan fer’î hakların da aksi kararlaştırılmadığı takdirde sona ermesidir. Başka bir deyişle fer’î hakların sona ermeyeceği hususu yenileme sözleşmesi ile kararlaştırılmadığı sürece fer’î haklar eski borç ile birlikte sona erecektir. Fer’î haklar kavramından, alacağın dar anlamda unsurları dışında kalan ve alacağın amacına hizmet eden haklar anlaşılmalıdır. Bu haklar, faiz ve cezai şart gibi alacağın genişlemesine, rehin hakkı, hapis hakkı, teminat ve kefâlet gibi alacağın garanti altına alınmasına hizmet eden haklardır. Ayrıca, yenilik doğuran haklar, temsil hakları ve eski borca bağlı olan zamanaşımı def’î, ödemezlik def’î gibi def’î hakları da fer'î haklar içinde değerlendirilir ve bu haklar da eski borcun sona ermesi ile kendiliğinden ortadan kalkar (Von Tuhr, Andreas: Borçlar Hukuku I-II, Çeviren: Cevat Edege, Ankara 1983, s. 656-657). Bu sonucun tek istisnasını TBK 134. maddesinde hüküm altına alınan cari hesaptaki yenileme karinesi oluşturur. Eş söyleyişle; yenileme ile temel borç, aynî ve şahsî teminatları ile sona erer. Yenileme ile sona eren eski borçtan bağımsız, yeni bir borç doğar ki bu yeni borç, kambiyo senedinden doğan soyut bir borçtur. Eski borca ilişkin def’îler, yenileme ile doğan yeni borç için ileri sürülemez (Reisoğlu, Safa: Türk Borçlar Hukuku, İstanbul 2012, s. 406- 407). Burada önemle belirtmek gerekir ki, kambiyo taahhüdünün açıkça yenileme olarak kabul edilebilmesi ve temel borcun sona erdirilebilmesi için, yeni borç geçerli olarak doğmalıdır (Reisoğlu, 406). Türk Borçlar Kanunu’nun 133/2.fıkralarında düzenlenen karinenin aksine, kambiyo senedinin düzenlenmesinin yenileme sonucunu doğuracağı konusunda anlaşmanın olduğunu iddia eden taraf iddiasını ispatla yükümlü olacaktır (Von Tuhr, s. 655). Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olaya gelindiğinde; öncelikle belirtmek gerekir ki somut olayda dava konusu 14/12/2017 tarihli protokolün, mevcut borcun tasfiyesi amacıyla bono ve çeklerin verilmesinden ibaret olduğu, bu hususta bir borç yenileme değil, mevcut borcun vadeye yayılarak temditi (ötelenmesi) niteliği taşıdığı kanaatine varılmıştır. Protokolün hukuki niteliği ortaya konulduktan sonra eldeki davanın açılmasında davacının hukuki yararının olup olmadığı üzerinde durulması gerekmektedir. Menfi tespit davası, gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle hakkında icra takibi yapılan veya yapılması muhtemel olan kişi/borçlu tarafından aslında borçlu olmadığının ispatı için açılan davadır. Borçlu, borcu henüz ödemeden, takipten önce veya takipten sonra borçlu bulunmadığının tespiti için bu davayı açabilecektir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)'nın 114. maddesinde dava şartları tek tek sayılmıştır. Mahkemenin, davanın esası hakkında yargılama yapabilmesi(davayı esastan inceleyebilmesi) için varlığı veya yokluğu gerekli olan haller, dava(yargılama) şartlarıdır. Davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi için varlığı gerekli hallere, olumlu dava şartları(mesela görev, hukuki yarar gibi) yokluğu gerekli hallere ise olumsuz dava şartları denilmektedir(mesela kesin hükmün varlığı gibi). Dava şartları davanın açılabilmesi için değil, mahkemenin davanın esası hakkında inceleme yapabilmesi(davanın esasına girebilmesi) için gerekli olan şartlardır. Buna davanın dinlenebilmesi şartları da denir. Dava şartlarından biri olmadan açılan dava da açılmış varsayılır, yani derdesttir. Ancak mahkeme, dava şartlarından birinin bulunmadığını saptarsa davanın/şikayetin esası hakkında inceleme yapamaz, davayı dava şartı yokluğundan(usulden) reddeder. Dava şartlarının bulunup bulunmadığı davayı inceleyen hâkim tarafından yargılamanın her safhasında kendiliğinden(re'sen) dikkate alınır(HMK’nın 115/1 m.). Taraflar, dava şartının noksan olduğu davanın görülmesine(esastan karara bağlanmasına) muvafakat etseler dahi hâkim davayı usulden reddetmekle yükümlüdür. Dava şartları, davanın açılmasından hükmün verilmesine kadar hep mevcut olmalıdır. Dava konusuna ilişkin dava şartları arasında yer alan hukuki yarar; hukuki korunma (himaye) ihtiyacı olarak da adlandırılmaktadır. 07.12.1964 gün ve 3/5 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında da belirtildiği üzere; dava, mahkemeden verilecek hükümle bir iddia üzerinde hukuki korunmanın sağlanması isteğidir. Dava ile erişilmek istenen amaç aynı güvenle ve fakat daha basit bir yol ile gerçekleşebilecekse, o konuda dava açılmasında hukuki yarar yoktur. Dava açılmasında olduğu gibi mahkemeye yapılan her talep için talepte bulunanın hukuki yararının varlığı her zaman şarttır. Somut olayda, taraflar arasında mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla protokol yapılmış ve protokol kapsamındaki tüm ödemeler gerçekleştirilmiştir. Bu hususta herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Davacı taraf, alacaklının harici ödemeleri icra dosyalarına bildirmeyerek takiplere devam ettiğini, bu nedenle haciz baskısı altında olduğu iddiası ile menfi tespit talebinde bulundu ise de, takiplerin incelenmesinde, taraflar arasında imzalanan protokol sonrası davacı tarafı baskı altına alacak veya haciz tehdidine maruz bırakacak herhangi bir işlemin yapılmadığı gibi bu hususta davacının da somut bir iddiasının bulunmadığı, kaldı ki protokolde takiplerin devam edeceğinin kararlaştırıldığı ve takiplerdeki tahsil harcının ödenmesinin davacı sorumluluğunda olduğunun belirlendiği, bu durumda harici yapılan ödemelerin davacı tarafından icra dosyalarına bildirilerek tahsil harcı ödendikten sonra takiplerin infaz edilebileceği ve yine takip borcunun haricen ödendiğinin sabit olmasına göre eldeki davanın açılmasında hukuki yararın bulunmadığı gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir. (bkz. Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 2020/5091 E.-2021/2868 K., Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2009/5642 E.- 2010/3118 K., Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2021/(19)11-659 E.-2022/82 K. Sayılı emsal ilamları) Bu itibarla, yukarıda yapılan tüm açıklamalar ışığında, davalı vekilinin istinaf istemlerinin kabulü ile kararın kaldırılmasına, kaldırma nedenine göre yeniden yargılama yapılması gerekmediği anlaşılmakla davanın hukuki yarar yokluğundan usulden reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.
H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; I-)Davalı vekilinin istinaf isteminin KABULÜNE, ilk derece mahkemesinin yukarıda anılan kararının KALDIRILMASINA, 6100 sayılı HMK m. 353/1-b-2 hükmü gereğince YENİDEN HÜKÜM KURULMASINA, Buna göre; 1-)Davanın hukuki yarar yokluğundan usulden REDDİNE, 2-)Yapılan yargılama giderlerinin davacının üzerinde bırakılmasına, 3-)Dava açılırken peşin alınan 2.969,71 TL harcın karar tarihinde alınması gerekli olan 615,40 TL'den mahsubu ile fazla yatan 2.354,31 TL 'nin karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine, 4-)Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi gereği hesap olunan 40.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine, 5-)Davacı tarafça yatırılan gider avansından kullanılmayarak arta kalan kısmın kararın kesinleşmesine müteakiben ve talebi halinde davacı tarafa iadesine,
II-)492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca peşin alınan istinaf karar harcının davalıya talep halinde ilk derece mahkemesince iadesine, III-)Davalı tarafından istinaf başvuru aşamasında yapılan istinaf kanun yoluna başvurma harcı 2.969,70 TL yargılama giderlerinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine, IV-)İstinaf incelemesi duruşma açılmadan yapıldığından vekâlet ücreti takdirine yer olmadığına, V-)6100 sayılı HMK'nın 7035 sayılı Kanun ile değişik 359/4 maddesi uyarınca kararın kesin olmaması nedeniyle Dairemizce taraflara tebliğine, Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, 6100 sayılı HMK'nın m. 361/1 hükmü uyarınca Dairemiz kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, Yargıtay nezdinde TEMYİZ yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 27/11/2025
... Başkan ... ¸(e-imzalıdır) ... Üye ... ¸(e-imzalıdır) ... Üye ... ¸(e-imzalıdır) ... Katip ... ¸(e-imzalıdır)