TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
NURİ ONAY BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/2991)
Karar Tarihi: 30/10/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru otuz yılı aşan hizmet süresi için ödenen emekli
ikramiyesinin değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal
edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 25/1/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön
incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm
tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar
özetle şöyledir:
6. Başvurucu otuz sekiz yıl on ay kıdemle Emekli Sandığına tabi
olarak 2012 yılında emekliye ayrılmıştır. Başvurucuya otuz yıl hizmet süresi
üzerinden emekli ikramiyesi ödenmiştir.
7. Anayasa Mahkemesinin 7/1/2015 tarihli ve 29229 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 25/12/2014 tarihli ve E.2013/111,
K.2014/195 sayılı kararıyla 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanunu'nun 89. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan “verilecek emekli ikramiyesinin hesabında 30 fiili
hizmet yılından fazla süreler ile” ibaresi iptal edilmiştir.
8. Başvurucu Anayasa Mahkemesinin iptal kararını gerekçe
göstererek otuz yılı aşan hizmet süresi yönünden de emekli ikramiyesi ödenmesi
için 1/3/2016 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK) talepte bulunmuştur.
Başvurucunun bu talebine SGK tarafından bir cevap verilmemiştir.
9. Başvurucu bunun üzerine SGK aleyhine Ankara 8. İdare
Mahkemesinde (Mahkeme) 26/5/2016 tarihinde iptal davası açmıştır. Dava
dilekçesinde, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı gereği otuz yılın üzerindeki
hizmet süresi yönünden de emekli ikramiyesi ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Başvurucu işlemin iptali ile söz konusu yıllara isabet eden emekli ikramiyesi
tutarının idareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte
ödenmesini talep etmiştir.
10. SGK cevap dilekçesinde, Anayasa Mahkemesinin iptal
kararlarının geriye yürüyemeyeceğini ve söz konusu iptal kararının 7/1/2015
tarihinden itibaren emekli olan kişileri kapsadığını savunarak davanın reddini
talep etmiştir.
11. Mahkeme 29/12/2016 tarihinde davanın kabulü ile dava konusu
işlemin iptaline ve otuz hizmet yılından fazla geçen hizmet süresine göre
hesaplanacak emekli ikramiyesinin davalı idareye başvuru tarihinden itibaren
işletilecek yasal faiziyle birlikte başvurucuya ödenmesine karar vermiştir.
12. Kararın gerekçesinde, başvurucunun otuz yılın üzerindeki
hizmeti için emekli ikramiyesi ödenmemesine ilişkin işlemin dayanağını oluşturan
hükmün Anayasa Mahkemesince iptal edildiği vurgulanmıştır. Mahkemeye göre
emekli olduğu tarihte otuz yıl sınırı uygulanan iştirakçilerin de oluşan yeni
hukuki durumdan yararlanmak üzere idareye başvurmak suretiyle, hukuka
aykırılığı Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kanun hükmü nedeniyle geçmişte
ödenmeyen hizmet süreleri için ikramiye ödenmesini talep etmelerine engel
bulunmamaktadır. Mahkeme bu talebin Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının
geriye yürütülmesi yasağı kapsamına girmediği sonucuna ulaşmıştır. Mahkeme
başvurucuya, ilgili mevzuat gereği emekli ikramiyesi ödenmesinde dikkate alınan
süreler hesap edilerek ve emekli olduğu tarihteki katsayılar dikkate alınarak
hesaplanacak emekli ikramiyesi tutarının başvurucuya ödenmesi gerektiğini
belirtmiştir.
13. Bu karar başvurucu vekiline 23/2/2017 tarihinde tebliğ
edilmiştir.
14. Başvurucu 17/11/2017 tarihinde yeniden SGK'ya
müracaat ederek otuz yılı aşan hizmet süresi için ödenen emekli ikramiyesi
yönünden enflasyon karşısında uğranılan değer kayıplarının ödenmesini talep
etmiştir.
15. Başvurucu 25/1/2018 tarihinde bireysel başvuruda
bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 30/10/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda
başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
17. Başvurucu; otuz sekiz yıl on ay süreyle emekli sandığına
tabi olarak hizmet yaptığını, ancak emekli olduğu tarihte sadece otuz yıllık
hizmet süresi yönünden emekli ikramiyesinin ödendiğini belirtmiştir. Başvurucu
daha sonra Anayasa Mahkemesinin ilgili hükmü iptal etmesi üzerine 2017 yılından
kalan sekiz yıl altı aylık hizmet süresi yönünden emekli ikramiyesinin
ödendiğini ifade etmiştir. Başvurucu 2012 yılı katsayılarına göre 2017 yılında
ödeme yapıldığını belirterek, bu durumda emekli ikramiyesi alacağının enflasyon
karşısında değer kaybına uğratılarak ödendiğinden yakınmıştır. Başvurucu bu
gerekçeyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin
Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (2) numaralı
fıkrası uyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanun
yollarının tüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,
26/3/2013, § 16).
19. Somut olayda başvurucu otuz yılın üzerindeki hizmet süresi
için emekli ikramiyesinin ödenmesi istemiyle 26/5/2016 tarihinde SGK aleyhine
Ankara 8. İdare Mahkemesinde iptal davası açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde
ise iptal talebiyle birlikte söz konusu emekli ikramiyesinin idareye başvuru
tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir. Mahkeme
29/12/2016 tarihinde davanın kabulüne karar vermiş, bu karara karşı istinaf
talebinde bulunulmamıştır.
20. Anayasa Mahkemesi daha önce Ferda
Yeşiltepe ([GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017) kararında, bir sosyal
güvenlik alacağının değer kaybına uğratıldığı yönündeki şikâyeti mülkiyet hakkı
kapsamında esas bakımından incelemiştir. Ancak söz konusu başvuruda
başvurucunun, değer kaybına yönelik iddiasını derece mahkemeleri önünde dile
getirdiği ve olağan kanun yollarını da yöntemince tükettikten sonra bireysel
başvuruda bulunduğu tespit edilerek başvuru kabul edilebilir bulunmuştur (Ferda Yeşiltepe, §§ 8-16, 44).
21. Başvuru konusu olayda ise her ne kadar başvurucu, emekli
ikramiyesi alacağının 2012 yılı katsayılarına göre ödendiğini belirterek bu
alacağının enflasyon karşısında değer kaybına uğradığını şikâyet etmekte ise de
bu şikâyetini açmış olduğu iptal davasında ileri sürmediği gibi ilk derece
mahkemesince verilen karara karşı süresi içinde olağan kanun yoluna da müracaat
etmemiştir. Başvurucunun Anayasa Mahkemesinin anılan başka bir bireysel başvuru
kararından sonra yeniden idareye başvurarak söz konusu değer kaybına yönelik
iddiasını dile getirmesinin ise başvuru konusu olayla ilgili idari ve yargısal
yolları canlandırmaya yönelik olduğu anlaşılmıştır. Hâlbuki 6216 sayılı Kanun
ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri, bireysel başvuru kapsamında verilen
bir ihlal kararının -kural olarak- başvurunun konusu olmayan başka bir olay
bakımından doğrudan ilgili idari ve yargısal yolları canlandırmasını
sağlamadığı gibi böyle bir karar daha önce tamamlanmış olan bir sürece yönelik
yeni bir başvuru hakkı imkânı da tanımamaktadır.
22. Sonuç olarak mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında
belirtilen şikâyet yönünden başvuru yolları usulünce tüketilmemiştir. Etkin ve
erişilebilir bir çözüm imkânı sunan bir hukuk yoluna yöntemine göre
başvurulmaksızın yapılan başvuruların incelenmesi ise bireysel başvuru yolunun
ikincilliği ilkesi gereği mümkün değildir.
23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik
koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru
yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar
verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle
KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
30/10/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör
:
Özgür DUMAN
Başvurucu
:
Nuri ONAY
Vekili
:
Av. Dost BENLİ